Imiryango yahamije ubuhangange mu Mateka: Igicumbi cy’umuryango wa Rurenge

Yanditswe na Nsanzabera Jean de Dieu
Kuya 2 Mutarama 2020 saa 09:17
Yasuwe :
0 0

Mu mateka y’abakurambere mpangarwanda, hari imiryango yagiye ihamya ibigwi n’ibirindiro, ikagira amavugwa ku bw’ibigwi n’ibirindiro babaga barakoreye igihugu no mu muryango mugari bakomokamo.

Ni imiryango yagiye igira amaboko akomeye kubera kugira imiryango migari igizwe n’abantu benshi kandi bagwije ubugabo, igitinyiro n’ubuhangange.

Nk’uko tubikesha igitabo “Iyororoka ry’Abanyarwanda, inkomoko y’imiryango migari ’’ ndetse n’igitabo “Intwari z’imbanza, zubatse u Rwanda rugahamya igitinyiro’’ byombi dukesha Umusizi Nsanzabera Jean de Dieu, inzobere mu Busizi, umuco n’amateka y’u Rwanda, tugiye kwinjira mu muryango mugari w’abakomoka kwa Rurenge, mu mavu n’amavuko yawo n’inzu z’ibihangange zawukomotseho.

Rurenge ni umugabo wahamije imyato mu gihugu cy’u Rwanda, akaba atazwi neza igisekuruza cye, gusa amateka y’iturwa ry’u Rwanda, atugaragariza ko ari umwe mu Basinga b’Abasangwabutaka ba mbere bakomeye babayeho muri ikigihugu cy’u Rwanda, kgitangira kumenyekana.

Ni umwe mu babaye ibimburiro ry’amateka y’Abasinga b’Abasangwabutaka bageze kuri ubu butaka bwa mbere. Rurenge niwe wakomotsweho n’imiryango migari y’Abasinga myinshi ikurije ku bahungu be.

Umuryango mugari w’Abarenge, ni izina bihaye risobanura mu Kinyarwanda “ABADASUMBWA”. Ni Abasinga bafite inkomoko kuri Jeni rya Rurenge, bitandukanyije n’ abandi bavandimwe babo bakomoka kuri Rurenge n’abandi Basinga barema igisekuruza cyabo bakomora kuri Rurenge “RUDASUMBWA”.

Abasinga b’Abarenge, ni nabo basigaranye izina ry’igisekuruza cyabo gikuru cy’Abasinga b’Abasangwabutaka.

Imisozi yari itetseho gakondo nkuru yo kwa Rurenge n’abamukomokaho, ari naho zingiro ry’ibanze ry’igisekuruza cy’Abasinga b’Abasangwabutaka n’imiryango migari igishamikiyeho (Abarenge, Ababanda, Abongera, Abahunde, Abungura, Abasita) cyororokeye, kuko umukurambere wabo Rurenge yari ahatuye. Kuri ubu ni mu Mirenge ya Kigeyo, Mushonyi, Musasa, Ruhango, Gihango, Kivumu na Boneza yo mu Karere ka Rutsiro n’umurenge wa Nyamyumba wo mu Karere ka Rubavu.

Rurenge yabyaye abana b’abahungu bagera kuri barindwi barimo: Jeni, Mwongera, Kimari, Kimezamiryango, Gihunde, Kibanda na Mateke. Abo bose nibo babaye inkomoko y’imiryango migari tubona mu mateka y’u Rwanda, ariyo abasinga b’abarenge, bakomoka kwa Jeni ya Rurenge, abasinga b’abateke, bakomoka kwa Mateke ya Rurenge, abasinga b’abamari, bakomoka kwa Mimari cya Rurenge.

Hari kandi abasinga b’abongera, bakomoka kwa Mwongera wa Rurenge, abasinga b’ababanda, bakomoka kuri Kibanda cya Rurenge, abasinga b’abahunde bakomoka kuri Gihunde cya Rurenge, abasinga b’abungura bakomoka kwa Byungura bya Mateke ya Rurenge, abasinga b’abasita bakomoka kwa Gasita ka Mateke ya Rurenge, abasinga b’abashingwe bakomoka kuri Rushingo rwa Byungura bya Mateke ya Rurenge.

Hari abungura b’abannyori bakomoka kwa Mannyori ya Byungura bya Mateke ya Rurenge, abungura b’abarembe bakomoka kwa Mirembe ya Byungura bya Mateke ya Rurenge, ababanda b’abasindi, bakomoka kuri Basindi ba Kibanda cya Rurenge, ababanda b’abalindi bakomoka kwa Bulindi bwa Kibanda cya Rurenge, ababanda b’abaguyane bakomoka kuri Muguyane wa Kibanda cya Rurenge, ababanda b’abakoma bakomoka kuri Nkoma ya Nkondongoro, ababanda b’abahuge bakomoka kwa Bihuge bya Kibanda cya Rurenge, ababanda b’ababarake bakomoka kwa Kibarake cya Kibanda cya Rurenge n’abandi

Mu muryango w’igicumbi gikuru cyo kwa Rurenge, habayemo ibihangange byinshi byagengaga ibihugu byabo, ndetse banasagurira n’ibindi bihugu, aho mu mizo ya mbere y’ihangwa ry’ingoma y’I Gasabo, bari bafite abagabekazi b’Abasinga cyane cyane abo mu muryango mugari w’Abarenge.

Ibihangange byabayeho mu miryango y’Abasinga bo kwa Rurenge ( Abasangwabutaka) bakomoka kuri Rurenge twavugamo: Abami b’ingoma z’abakomoka kuri Rurenge nk’uko ibihugu bagengaga byari biri.

Umwiru Mukuru Rubunga n’abahungu be Shango na Nyamuhindura, bagize uruhare rukomeye cyane mu guhanga ingoma y’i Gasabo no gutanga ibitekerezo bikomeye byayubatse igihe kirekire. Harimo Nyamususa wa Jeni wabaye umugore wa Gihanga, akaba n’umwe mu Bagabekazi ba mbere b’ingoma y’i Gasabo, kuko yabyaye Kanyarwanda Gahima wazunguye Gihanga ku ngoma y’i Rwanda, na Nyirampigiye wabaye umugore ba Gihanga, bakabyarana Rutsobe.

Harimo n’abandi Barengekazi babaye Abagabekazi b’ingoma y’u Rwanda, muri bo twavuga nk’Umugabekazi Nyamata ya Gahuriro wari nyina wa Yuhi Musindi, Umugabekazi Kizigira wari nyina wa Ndahiro Ruyange, Umugabekazi Nyakanga ya Nyebunga wari nyina wa Ruganzu Bwimba n’Umugabekazi Nyirarumaga wabaye umugabekazi w’ingoboka ku ngoma ya Ruganzu Ndoli, kuko nyina Nyabacuzi yari yaraguye i Rubi rw’i Nyundo.

Harimo kandi Nyambibi ya Rubanguka w’Umusita wari nyina wa Ntwaza wabaye umugore wa Sharangabo umuhungu wa Kigeli Rwabugili.
Harimo n’abami bari abagenga b’ibihugu bya bene Rurenge n’ibindi bihangange bibashamikiyeho. Muri bo twavuga nka Mugina w’Umwongera watwaraga u Buliza wivuganywe na Cyirima Rugwe umwami w’u Rwanda, na Nkuba ya Nyabakonjo w’Umwongera wagengaga u Bwanacyambwe wivuganywe n‘umwami w’u Rwanda Kigeli Mukobanya. Hari na Rubingo Umuhinza wazengereje Ruganzu Ndoli, ubwo yigaruriraga u Buliza, mu bihe by’amage y’u Rwanda yakuruwe n’Ibikomangoma byo kwa Gahima byarwaniye ingoma.

Ruganzu Ndoli, yashyize umutima hamwe ari uko amaze kumwivugana, abunduye u Buliza bwari bwarigaruriwe na Cyilima Rugwe, bugasubiranwa na Rubingo. Hari kandi na Nyaruzi rwa Haramanga umwe mu Batware bo mu ngoma y’u Bungwe watwaraga i Burwi mu Ndara agatura mu Mukindo wa Makwaza ( Mu Murenge wa Mukindo mu Karere ka Gisagara) wivuganywe na Ruganzu Ndoli.

Mu bakomoka ku gihangange Rurenge, harimo kandi n’abo mu muryango mugari w’Ababanda bagengaga ibihugu byabo n’ibihangange bibashamikiyeho.

Muri bo twavuga Kimezamiryango cya Rurenge wahanze ingoma ya Nduga, akaza kuyamburwa na Murumuna we Kibanda cya Rurenge wabaye inkomoko y’umuryango mugari w’Ababanda bagengaga ingoma ya Nduga wazunguwe na Sabugabo, Nkuba na Mashira, nk’abami ba nyuma b’ingoma-Mbanda.

Muguyane wa Kibanda yahanze ingoma ya Rwankeri y’Abaguyane, Barindi ba Kibanda wahanze ingoma ya Rwankeri y’Abarindi n’abandi.

Ntitwabura kuvuga kandi, Nkoma ya Nkondogoro ( Sekirasanyi, ikirozi cyo mu Marangara) wari umupfumu w’icyatwa, wanazengereje Ruganzu Ndoli mu iyima rye na Senteteri wari Umutunzi w’inka.

Ababanda bo kwa Kibanda cya Rurenge nibo umukurambere BGAYI witiriwe KABGAYI akomokamo (Kabgayi=Agasozi ka BGAYI), bakaba barahitaga Inteko ya Bene –Impinga.

Imiryango migari ikomoka ku bahungu ba Rurenge, imwe muri yo niyo yari yihariye ubugenga bw’ibihugu bigera kuri 15 by’abasinga byari mu Rwanda. Bagiye bagabana ubutaka babuhangamo ibihugu mu buryo bukurikira:

Ibihugu bya bene Jeni rya Rurenge: Budaha n’u Bwisahaza, u Bukunzi, u Busozo, n’u Bunyambilili.

Ibihugu bya Kibanda cya Rurenge: Nduga, Buhoma, u Bukonya, u Burera, U Bugoyi, Rwankeri y’Abarindi, Rwankeri y’Abaguyane n’u Bwanamwali.
Ibihugu bya Mwongera wa Rurenge: U Buliza n’u Bwanacyambwe

Igihugu bya Gihunde cya Rurenge: U Buhunde

Ngaho iyo mwama mukuru wa Rurenge mu mizi yanyu mikuru ( Ngaho mwana w’i Rwanda, ibyo nibyo bisekuruza by’iwanyu mu muryango wo kwa Rurenge).


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza