Mbirimo na Thrive
BK-BANNER
  • Kinyarwanda
  • English
  • French
IGEHE Logo
ILPD
  • Ahabanza
  • Politiki
  • Ubukungu
  • Ubuzima
  • Ubukerarugendo
  • Ubutabera
  • Ikoranabuhanga
  • Imikino
  • Imyidagaduro
  • Amakuru
  • Diaspora
  • Abantu

Iyandikishe mu bohererezwa amakuru yacu

Amakuru agezweho ahita akugeraho

Dukurikire

Amakuru

  • Amakuru
  • Ubukungu
  • Imikino
  • Imyidagaduro
  • Ubuzima
  • Ikoranabuhanga
  • Amashusho

IGIHE

  • Abo turi bo
  • Twandikire

Tugane

  • Kwamamaza
  • Gutanga amakuru
  • Amatangazo

Bana natwe aho uri hose

Application ya IGIHE wayisanga

  • Download on theApp Store
  • GET IT ONGoogle Play

© 2026 IGIHE.com. All rights reserved

  • Amategeko agenga imikoreshereze
  • Amategeko ajyanye n'amakuru bwite
Dr Bizimana Jean Damascène
Dr Bizimana Jean Damascène

X (Twitter)
Izanditswe na Dr Bizimana Jean Damascène
Uruhare rw’inzego z’ibanze muri Jenoside yakorewe Abatutsi hagati ya Ukwakira 1990 na Werurwe 1994
25 Mat 2024U Rwanda
Uruhare rw’inzego z’ibanze muri Jenoside yakorewe Abatutsi hagati ya Ukwakira 1990 na Werurwe 1994

Jenoside yakorewe Abatutsi hagati ya Mata na Nyakanga 1994 yashobotse kubera ko inzego zose zaba iza Leta ndetse n’abikorera zabigizemo uruhare. Iyi jenoside ntiba yarabaye iyo Inzego z’Ibanze zegereye Abaturage ziba zitaragize uruhare rugaragara mu kuyitegura no gukangurira abaturage kuyijandikamo ari benshi.

Uruhare rwa Jandarumori y’Igihugu mu gutegura Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
28 Wer 2024Mu Mateka
Uruhare rwa Jandarumori y’Igihugu mu gutegura Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994

Inshingano za Jandarumori y’ u Rwanda kwari ukurinda umutekano w’abaturage no gukora iperereza ry’ibanze kugira ngo hamenyekane abateza ibibazo no kubashyikiriza Ubushinjacyaha kugira ngo baburanishwe mu Nkiko. Aho gusohoza izi nshingano uko bikwiriye, Jandarumori yo ikaba yaragize uruhare mu gushyiraho gahunda zibasira, zikanakandamiza abari mu bwoko bw’Abatutsi no gushyigikira gahunda mbi zakwirakwizwaga n’abanyapolitiki b’intagondwa.

Uruhare rw’izahoze ari Ingabo z’u Rwanda mu itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi
3 Wer 2024Politiki
Uruhare rw’izahoze ari Ingabo z’u Rwanda mu itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi

Abahoze ari ingabo z’u Rwanda (FAR) bagize uruhare runini mu itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi, Umugambi wa Jenoside watangiye mu Kwakira 1990 urakomeza kugeza izo ngabo zitsinzwe muri Nyakanga 1994, ndetse waranakomeje no muri operasiyo zakurikiyeho, aho ingabo zatsinzwe zakomeje guhungabanya umutekano w’u Rwanda ziturutse aho zari zarahungiye muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, kugeza n’ubu bamwe muri zo bari mu mutwe wa FDLR bakaba bakomeje ibikorwa bizwiho gukomeza umugambi wa Jenoside n'ibyaha byibasiye inyokomuntu mu Karere k'Ibiyaga Bigari.

Uruhare rwa Perezida Habyarimana mu itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi
29 Gas 2024Mu Mateka
Uruhare rwa Perezida Habyarimana mu itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi

Jenoside yakorewe Abatutsi mu myaka 30 ishize, kuva muri Mata kugera muri Nyakanga 1994, yabaye umusaruro w’imbuto mbi yabibwe n’abayobozi mu nzego za politiki n’iza gisirikare, ku isonga hakaba Perezida wa Repubulika, Jenerali Majoro Habyarimana Juvénal n’abambari be ba hafi ndetse n’umugore we Agathe Kanziga.

Tariki ya 22 Mata 1994: Abatutsi ibihumbi 35 biciwe  i Huye, abandi i Kigali, Ruhango n’ahandi
22 Mat 2022Mu Mateka
Tariki ya 22 Mata 1994: Abatutsi ibihumbi 35 biciwe i Huye, abandi i Kigali, Ruhango n’ahandi

Ku munsi nk’uyu w’itariki ya 22 Mata mu 1994, Leta y’abicanyi yari ikomeje umugambi wayo mubisha wo gutsemba Abatutsi hirya no hino mu gihugu. Iyi nyandiko iragaragaza hamwe mu hantu hashoboye kumenyekana hiciwe Abatutsi kuri iyi tariki ya 22 Mata 1994.

Tariki ya 09 Mata 1994: Opération Amaryllis yatereranye Abatutsi mu maboko y’abicanyi
9 Mat 2022Mu Mateka
Tariki ya 09 Mata 1994: Opération Amaryllis yatereranye Abatutsi mu maboko y’abicanyi

Tariki ya 09 Mata mu 1994, Leta y’abicanyi yakomeje umugambi wayo mubisha wo gutsemba Abatutsi hirya no hino mu gihugu. Iyi nyandiko iragaragaza hamwe mu hantu hashoboye kumenyekana hiciwe Abatutsi tariki ya 9 Mata 1994.

07 Mata 1994: Itangizwa rya Jenoside henshi mu gihugu, ikimenyetso cy’umugambi wo kumaraho Abatutsi
7 Mat 2022U Rwanda
07 Mata 1994: Itangizwa rya Jenoside henshi mu gihugu, ikimenyetso cy’umugambi wo kumaraho Abatutsi

Jenoside yakorewe Abatutsi yarateguwe, bigaragarira mu bikorwa by’ubwicanyi, amagambo y’urwango byayibanjirije, ariko by’umwihariko umugambi wa Jenoside ugaragarira mu buryo ubwicanyi bwatangiriye rimwe mu turere tunyuranye tw’u Rwanda, ubwicanyi busa, bwibasira abatutsi, abana, abakuze, abagore, abarwayi mu bitaro, mu nsengero na za Kiliziya, n’ahandi.

Incamake ya Raporo y’u Rwanda ku ruhare rw’u Bufaransa muri Jenoside yakorewe Abatutsi
19 Mat 2021U Rwanda
Incamake ya Raporo y’u Rwanda ku ruhare rw’u Bufaransa muri Jenoside yakorewe Abatutsi

Raporo y’u Rwanda ku ruhare rw’u Bufaransa muri Jenoside yakorewe Abatutsi yerekanye ko u Bufaransa bwari buzi umugambi w’itegurwa rya Jenoside guhera mu 1990, butanga inkunga ku ishyirwa mu bikorwa ryayo.

Ibimenyetso by’itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Kigali (Igice cya kabiri)
4 Ugu 2020U Rwanda
Ibimenyetso by’itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Kigali (Igice cya kabiri)

Igice cya kabiri cy’iyi nyandiko kirerekana ibikorwa by’ingenzi byaranze ishyirwa mu bikorwa ry’umugambi wo gutsemba Abatutsi mu Mujyi wa Kigali guhera tariki 8 Mata 1994 nkuko byasobanuwe na Bizimana Jean wayoboraga Komini ya Nyarugenge.

Ibimenyetso by’itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Kigali (Igice cya mbere)
3 Ugu 2020U Rwanda
Ibimenyetso by’itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Kigali (Igice cya mbere)

Abapfobya n’abahakana Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda guhera mu Ukwakira 1990 kugera muri Nyakanga 1994 bakunze kwigiza nk’abahakana umugambi w’itegurwa n’itsembwa ry’Abatutsi mu Rwanda.

Itsindwa rya Guverinoma y’abajenosideri, gutakambira Abafaransa no guhisha ibimenyetso bya Jenoside
4 Nya 2020U Rwanda
Itsindwa rya Guverinoma y’abajenosideri, gutakambira Abafaransa no guhisha ibimenyetso bya Jenoside

Ku matariki ya 03 na 4 Nyakanga 1994, FPR-Inkotanyi yigaruriye Imijyi ya Butare na Kigali itsinze burundu ingabo za Leta y’abicanyi. Agenda ya Minisitiri Edouard Karemera igaragaza ko ku wa 01 Nyakanga 1994 inama ya Guverinoma y’Abatabazi yateranye iyobowe na Minisitiri w’Intebe Jean Kambanda igasuzuma imiterere y’ibibazo bari bafite. Muri byo, icyo batinzeho ni ikirebana n’icyizere bari bafite ko ingabo z’Abafransa zari muri Operasiyo Turquoise bizeraga ko zizabafasha ku mugaragaro kurwana na FPR-Inkotanyi, ariko ngo bagasanga atari ko bimeze, bityo bemeza kohereza byihutirwa intumwa i Paris kugira ngo baganire kuri icyo kibazo.

Bisesero: Abasirikare b’Abafaransa ba Operation Turquoise barekeye Abatutsi mu maboko y’abicanyi
3 Nya 2020U Rwanda
Bisesero: Abasirikare b’Abafaransa ba Operation Turquoise barekeye Abatutsi mu maboko y’abicanyi

Kudatabara Abatutsi mu Bisesero byabaye ikosa rikomeye kuri Operation Turquoise. Kuba abasirikare b’Abafaransa barageze mu Bisesero ku wa 27 Kamena 1994, byatumye Abatutsi bari bararokotse ubwicanyi bigaragaza nyuma 2,000 muri bo baricwa. Ibyo byabaye hari abanyamakuru b’abanyamahanga kandi abatangabuhamya b’Abanyarwanda benshi bemeje iyo myifatire mibi ya bamwe mu basirikare bakuru ba Operation Turquoise.

Opération Turquoise yatije umurindi ifatwa ku ngufu ry’abagore mu Nkambi ya Murambi no mu nkengero zayo
2 Nya 2020U Rwanda
Opération Turquoise yatije umurindi ifatwa ku ngufu ry’abagore mu Nkambi ya Murambi no mu nkengero zayo

Abasirikare b’Abafaransa bageze i Murambi ku wa 24 Kamena 1994. Byavugwaga ko baje mu butabazi mu Nkambi za Murambi na Nyarushishi kimwe no mu Bisesero ariko abatangabuhamya b’impunzi n’Interahamwe zari mu nkengero z’inkambi bavuze ko Interahamwe zakomeje kwica Abatutsi kandi ko abasirikare b’Abafaransa bafashe ku ngufu abari baracitse ku icumu kandi bagombaga kubaha umutekano.

Iya 28 Kamena 1994: Intumwa idasanzwe ya Loni yemeje ko ubwicanyi bwakorewe Abatutsi ari Jenoside
30 Kam 2020U Rwanda
Iya 28 Kamena 1994: Intumwa idasanzwe ya Loni yemeje ko ubwicanyi bwakorewe Abatutsi ari Jenoside

Mu gihe Guverinoma y’abicanyi yakomezaga gushishikariza no guha abaturage amabwiriza yo gutsemba Abatutsi, Umuryango w’Abibumbye (ONU) wakomeje kwirengagiza ubwicanyi bwarimo gukorerwa Abatutsi.

Uruhare rw’Abafaransa bari muri Operasiyo Turquoise mu bwicanyi no gufata ku ngufu abagore mu nkambi ya Nyarushishi
23 Kam 2020Amakuru
Uruhare rw’Abafaransa bari muri Operasiyo Turquoise mu bwicanyi no gufata ku ngufu abagore mu nkambi ya Nyarushishi

Abasirikare b’Abafaransa bageze i Nyarushishi tariki ya 23 Kamena 1994. Byavugwaga ko Operasiyo Turquoise yari ije cyane cyane gutabara abantu bari barahungiye mu nkambi ya Nyarushishi ariko ubuhamya bw’impunzi n’ubwa bamwe mu Nterahamwe zakoreye muri ako gace buvuga ko ahubwo Abatutsi bakomeje kwicwa n’Interahamwe, kandi ko abasirikare b’Abafaransa bafashe ku ngufu abagore n’abakobwa b’impunzi bavugaga ko baje kurinda.

Itangizwa rya Turquoise: Operasiyo ya gisirikare y’Abafaransa yateye imbaraga guverinoma y’abicanyi n’ingabo zayo
22 Kam 2020Mu Mateka
Itangizwa rya Turquoise: Operasiyo ya gisirikare y’Abafaransa yateye imbaraga guverinoma y’abicanyi n’ingabo zayo

Kuva muri Mata 1994, FPR yiyemeje kurwanya Jenoside, irwana inkundura na Guverinoma y’ abicanyi, bituma irokora ubuzima bw’abantu ibihumbi n’ibihumbi bari bagiye kwicwa. Mu gihe cya Jenoside, abasirikare ba Guverinoma y’abicanyi barimo batsindwa ku rugamba, bitabazaga buri gihe u Bufaransa kugira ngo bubafashe. Guverinoma y’abicanyi yabonaga operasiyo Turquoise nk’igisubizo ku byo yifuzaga, n’u Bufaransa bukayibonamo uburyo bwo kuyitabara.

Uruhare rwa Minisitiri Niyitegeka Eliezer mu gutsemba Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura Kibuye
19 Kam 2020Amakuru
Uruhare rwa Minisitiri Niyitegeka Eliezer mu gutsemba Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura Kibuye

Mu gihe Guverinoma y’abicanyi yarimo itsindwa ku rugamba, yakoze uko ishoboye kugira ngo yihutishe ubwicanyi mu turere yagenzuraga.

Uko uwari Minisitiri w’Ubutegetsi bw’igihugu yandikiye Umuyobozi w’Ingabo muri Gisenyi amubwira uburyo bwo kwica abatutsi mu Bisesero
18 Kam 2020Mu Mateka
Uko uwari Minisitiri w’Ubutegetsi bw’igihugu yandikiye Umuyobozi w’Ingabo muri Gisenyi amubwira uburyo bwo kwica abatutsi mu Bisesero

Inama ya Guverinoma yo ku wa 17 Kamena 1994 yemeje ko Abatutsi bo mu Bisesero bagomba kwicwa ku buryo bwihuse, kandi hagafatwa ingamba zo kurinda ibikorwa remezo byo mu karere Bisesero iherereyemo. Ishyirwa mu bikorwa ry’ubwo bwicanyi ryarihutishijwe ku buryo bwose bushoboka bikozwe na Guverinoma ya Kambanda n’abasirikare bayo.

Uko Guverinoma ya Kambanda yabeshye ko mu Bisesero hari Inyenzi igafata icyemezo cyo kujya gutsemba Abatutsi bari bataricwa
17 Kam 2020U Rwanda
Uko Guverinoma ya Kambanda yabeshye ko mu Bisesero hari Inyenzi igafata icyemezo cyo kujya gutsemba Abatutsi bari bataricwa

Ubutwari bw’Abatutsi bo mu Bisesero bumaze kumenyekana mu mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi. Muri 1994, Abasesero bahanganye n’ibitero by’Interahamwe igihe kirenze amezi abiri kugeza ubwo Inama ya Guverinoma ya Kambanda ishyira icyo kibazo ku byagombaga kwigwaho mu nama yo ku wa 17 Kamena 1994.

14-17 Kamena 1994 : Iyicwa ry’Abatutsi kuri Sainte Famille no kuri Saint Paul i Kigali nuko Inkotanyi zarokoye abicwaga
16 Kam 2020Amakuru
14-17 Kamena 1994 : Iyicwa ry’Abatutsi kuri Sainte Famille no kuri Saint Paul i Kigali nuko Inkotanyi zarokoye abicwaga

Amatariki ya nyuma ya Kamena 1994 yaranzwe no gutsindwa kw’ingabo za Guverinoma y’abicanyi zitakaza ibice byinshi by’Umujyi wa Kigali n’Umujyi wose wa Gitarama wabohowe mu ijoro ryo ku wa 13-14 Kamena 1994. Ibyo byatumye Abatutsi bari basigaye bakihishe kuri paruwasi gatorika ya Sainte Famille no mu kigo cya Centre National de Pastorale Saint Paul bicwamo bikozwe n’interahamwe ziyobowe n’abakuru b’ingabo barimo Koloneli Renzaho Tharcisse na Koloneli Laurent Munyakazi.

Komeza udukurikire
Facebook
Youtube
TikTok
WhatsApp
X (Twitter)
Instagram