Uko Rusesabagina yagushijwe mu mutego, icyifuzo cy’u Burundi, umubano na Uganda: Minisitiri Biruta yahishuye byinshi

Yanditswe na Rabbi Malo Umucunguzi
Kuya 30 Nzeri 2020 saa 11:00
Yasuwe :
0 0

Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda Dr Vincent Biruta, yagarutse ku ifatwa rya Paul Rusesabagina ukurikiranywe n’inkiko z’u Rwanda ku byaha birimo iby’iterabwoba, hamwe n’umubano w’ibihugu by’abaturanyi birimo Uganda, u Burundi na RDC.

Ni ikiganiro yagiranye na Jeune Afrique cyabaye mu buryo bw’ikoranabuhanga, nyuma y’isubikwa ry’inama yagombaga kubera i Goma ku butumire bwa Perezida wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo, Félix Tshisekedi, yagombaga kumuhuza na mugenzi we w’u Rwanda Paul Kagame, uwa Uganda Yoweri Museveni, uw’u Burundi, Evariste Ndayishimiye n’uwa Angola, João Manuel Gonçalves Lourenço.

Jeune Afrique: Kuva mu mpera za Nzeri, Félix Tshisekedi yagerageje guhuza iyi nama ya Goma ariko ntibyashoboka. Ukutizerana hagati y’abaturanyi kwaba ari kwinshi?

Minisitiri Biruta: Nta kintu na kimwe twishisha cyangwa se umuntu uwo ari we wese. Twiteguye kuganira n’abaturanyi bacu, nubwo haba hari ibyo tutabona kimwe. Nizo ntego z’inama nk’iyo. Nta kibazo dufite ku itegurwa ry’iyo nama ariko ni ngombwa kwita ku bihe bya COVID-19 byatumye bigorana ko haba inama abantu bari kumwe.

Tuzayitabira umunsi ibintu bizaba bimeze neza ariko ntabwo bizashoboka kugeza mu ntangiriro z’umwaka utaha.

Jeune Afrique: Hashize umwaka Perezida Tshisekedi atanze igitekerezo ko hashyirwaho ubuyobozi buhuriweho bw’ingabo, bushinzwe kurwanya imitwe yitwaje intwaro mu Burasirazuba bwa RDC. Iyi gahunda yaba itakiriho?

Minisitiri Biruta: Igitekerezo kiracyari ku meza. Inama y’i Goma ishobora kuzaba amahirwe yo kuganira neza kuri icyo gisubizo.

Jeune Afrique: Mwavuga ko umubano na Kampala wasubiye ku murongo?

Minisitiri Biruta: Haracyari ibikeneye gukorwa kugira ngo umubano usubire ku murongo, ariko turi kugana mu cyerekezo kizima. Hari Abanyarwanda bari bafungiwe muri Uganda mu buryo bunyuranye n’amategeko barekuwe ariko hari imitwe yitwaje intwaro yakoreraga muri Uganda yanagabye ibitero mu Ukwakira 2019 n’ubu igikora.

Ikomeje guhabwa inkunga na bamwe mu bayobozi ba Uganda. Mu mezi ashize banakoze ibikorwa bya politiki mu nkambi z’impunzi kandi babifashijwemo n’inzego z’umutekano. Duhora dutegereje ko hagira igikorwa kugira ngo bihagarare.

Jeune Afrique: Intambwe za mbere ku buyobozi bushya bw’u Burundi ntacyo zatanze ndetse mu ntangiriro za Kanama, Perezida Ndayishimiye yagaragaje intambwe y’u Rwanda nk’uburyarya. Hari impinduka zishoboka?

Minisitiri Biruta: Hari n’ibyatangajwe twasomye. Bagenzi bacu bo mu Burundi bagaragaje ibyo basaba byinshi kugira ngo ibiganiro bisubukurwe, basaba u Rwanda kubashyikiriza impunzi zishinjwa uruhare mu kugerageza guhirika ubutegetsi mu 2015. Ku ruhande rwacu, dutekereza ko icyo ataricyo gisubizo cyiza kandi ko umubano ushobora gusubira ku murongo bidasabye ko habanza kubaho amabwiriza.

Twabijeje ko izi mpunzi nta gikorwa na kimwe zizakora ziturutse ku butaka bw’u Rwanda, kibangamiye u Burundi.

U Rwanda rwiteguye kwimakaza umubano n’u Burundi kandi wubakiye ku bwizerane. Nibabikenera, twebwe twiteguye gufatanya n’imiryango mpuzamahanga nk’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Mpunzi, mu gushaka igisubizo cyatuma u Burundi bugira umutuzo muri uru rugendo.

Jeune Afrique: U Rwanda rwaba rubona u Burundi nk’ikibazo?

Minisitiri Biruta: Imitwe myinshi yitwaje intwaro yagabye ibitero ku butaka bw’u Rwanda iturutse mu Burundi, cyangwa se niho yahungiye. Mu minsi ishize biturutse ku bikoresho twafashe ku bagabye igitero, twabashije kubona ko bari bitwaje ibikoresho by’Ingabo z’u Burundi.

Jeune Afrique: Mwashyigikira ikurwaho ry’ibihano n’ihagarikwa rya Komisiyo y’Umuryango w’Abibumbye ikora iperereza ku Burundi?

Minisitiri Biruta: Ntabwo turi mu batumye ibyo bihano bijyaho cyangwa iyo komisiyo y’iperereza, muri make nta bubasha bwo kubihagarika uko byagenda kose. Iyaba umubano wari unoze hagati y’ibihugu byombi, twaganira ku ngingo nk’izo.

Jeune Afrique: Amagambo ya Ambasaderi i Kinshasa, Vincent Karega, ku bwicanyi bwa Kasika ntabwo yavuzweho rumwe. Kumusimbuza ntibyaba bumwe mu buryo bwo koroshya ikibazo?

Minisitiri Biruta: Hari amatsinda y’abantu bigaragambya, bagasesengura amagambo ya ambasaderi wacu basaba ko ava i Kinshasa, ariko umubano we na Guverinoma ya Congo ni mwiza cyane. Ntabwo turi mu mwanya wo kugira icyo dukora cyangwa kuba twamusimbuza.

Uyu munsi ni itsinda rimwe ryigaragambya, ejo ni irindi. Ntabwo umuntu yaneza buri muntu wese.

Jeune Afrique: Abakora imyigaragambyo birashoboka ko badakora bonyine. U Rwanda rubona rute iyi gahunda?

Minisitiri Biruta: Ku ruhande rwa RDC, ubukangurambaga ntabwo bukorwa gusa n’abo ku ruhande rw’imiryango itari iya leta, ahubwo n’abanyapolitiki bumva ko bagomba kwikoma u Rwanda kugira ngo bakundwe.

Hari benshi bafite iyo myumvire. Ku rwego rwacu, dushishikajwe no kugarura icyizere hagati y’ibihugu byacu byombi, hatabayeho gushaka gusubiza abantu bamwe bagambiriye inabi kugira ngo bakunde babone abayoboke.

Jeune Afrique: Niba u Rwanda ntacyo ruhisha, mwashyigikira ishyirwaho ry’urukiko rwihariye ku byaha byakorewe muri Congo cyangwa hari ukundi mubibona?

Minisitiri Biruta: Mbere y’uko hajyaho urukiko, hagomba kubaho iperereza, hagomba kubaho ibikorwa. Izo nkiko zishyirwaho n’Umuryango w’Abibumbye, hari inzira zikurikizwa. Abavuga ishyirwaho ry’urwo rukiko bakunda gushingira kuri
Mapping Report, ariko iyo yakomeje kuba umushinga ntabwo yigeze yemezwa.

Twagaragaje uko tubona ibintu ku buryo bwakoreshejwe kuri iyo raporo, twe tuvuga ko budakwiye. Ni inyandiko yakozwe mu mezi atandatu gusa ku gihugu kinini nka RDC, ikorwa ku gihe bikorwa by’imyaka icumi, n’abantu batizewe… Ntabwo hashingirwa ku mushinga w’inyandiko nk’uyu utavugwaho rumwe ngo hashyirweho urukiko mpuzamahanga mpanabyaha.

Niba bakeneye ko habaho igisubizo, hakwiye gushyirwaho uburyo bwizewe bwo gusesengura ahahise no gushyiraho uburyo bwo kubazwa inshingano.

Jeune Afrique: Kuva yatabwa muri yombi, Paul Rusesabagina yavuze bike ku buryo yageze u Rwanda, avuga ko yatekerezaga ko agiye mu Burundi ku butumire bw’umupasiteri. Inzego z’iperereza z’u Rwanda zemeza neza iyi mvugo?

Minisitiri Biruta: Indege Rusesabagina yafatiye i Dubaï yagombaga kujya i Kigali ntabwo ari i Bujumbura, ntabwo yayobejwe. We yatekerezaga ko agiye mu Burundi, ariko ntabwo yigeze ahatirwa kuyijyamo. Ashobora kuba yaribeshye ku ndege.

Jeune Afrique: Mutekereza ko urugendo rwe rwari rufite aho ruhuriye n’ibikorwa bya FLN ishaka gutera u Rwanda inyuze mu ishyamba rya Nyungwe?

Minisitiri Biruta: Yego, turabitekereza. Birashoboka ko urugendo rwe rwari rufitanye isano n’ibyo bikorwa, nubwo yavuze ko yari afitanye gahunda n’abapasiteri. Ni we uzi neza icyo yari agiye gukora.

Jeune Afrique: Ntibyaba bikenewe ko hashyirwa umucyo ku buryo yaba yarafashwemo?

Minisitiri Biruta: Ikibazo cyarasobanuwe neza. Yari ameze neza mu mutwe ubwo yuriraga indege atekereza ko agiye mu Burundi. Yatezwe umutego aza kwisanga i Kigali aho kuba i Bujumbura.

Jeune Afrique: Callixte Nsabimana wahoze ari umuvugizi wa FLN, yashinje Zambia ko yahaye inkunga umutwe wa Paul Rusesabagina. Hagati aho, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Zambia yaje i Kigali. Uyu munsi mwaba mufite icyizere ko Lusaka idatera inkunga FLN?

Minisitiri Biruta: Ibyo tuzi ni ibyo Callixte Nsabimana yavugiye mu rukiko. Dutegereje kureba niba na Rusesabagina azagira ibyo avuga kuri iyo ngingo.

Twoherereje ubuyobozi bwa Zambia amakuru twabonye, twanasabye ko bategura uguhura hagati y’abantu babo na Callixte Nsabimana. Ntabwo twigeze tubashinja gutera inkunga imitwe irwanya Guverinoma y’u Rwanda kandi twiteguye gukorana nabo mu gushyira umucyo kuri iki kibazo.

Jeune Afrique: Ku wa 3 Nyakanga, ubucamanza bw’u Bufaransa bwafunze dosiye ku ihanurwa ry’indege ya Habyarimana. Byaba ari ingenzi mu kuzahura umubano hagati ya Paris na Kigali?

Minisitiri Biruta: Bizafasha mu kuzamura ibintu. Ubushake bwo kubikora burahari ku mpande zombi kandi ni cyo cy’ingenzi. Gusa hari abajenosideri bahunze bihishe mu Bufaransa. Hari ubushake bwagaragajwe mu kubafata, hari ibyakozwe kuri dosiye ya Félicien Kabuga na Aloys Ntiwiragabo ariko twifuza ko bikorwa no ku bandi.

Mu 2019 Perezida Macron yijeje kongerera ubushobozi uburyo bw’ubutabera kuri ibi bibazo, dutegereje kureba ko bizabyara umusaruro.

Jeune Afrique: Ambasaderi mushya w’u Bufaransa i Kigali yaba azemezwa mbere y’uko uyu mwaka urangira?

Minisitiri Biruta: Ni ikibazo mwabaza Guverinoma y’u Bufaransa. Dufiteyo ambasaderi, ni ikimenyetso kiganisha mu cyerekezo cyiza kurusha kumugira i Kigali.

Minisitiri Biruta mu kiganiro na Jeune Afrique
Minisitiri Biruta yashimangiye ko u Rwanda rushaka kubana neza n'abaturanyi

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .