00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Amateka y’abahawe inkomoko y’intsindirano bakavamo ibihangange byahanganiye u Rwanda

Yanditswe na Nsanzabera Jean de Dieu
Kuya 20 Ukuboza 2022 saa 01:52
Yasuwe :

Ubupfubyi mu mateka y’u Rwanda, si ubw’ubu, kuva na kera bwahozeho, kubaho utagira umuryango kubera impamvu runaka na byo byabayeho. Aho bitandukanaiye n’ubu, ni uko iyo wabaga uri nk’umwana wabayeho utagira ababyeyi, baratabarutse cyangwa se baragusize ahantu kubera impamvu zitandukanye, wahabwaga umubyeyi ukurera kuko wabaga uri umwana w’umuryango mugari n’uw’igihugu.

Umubyeyi wakureraga, ni na we wafatagaho igisekuruza cye cyangwa bakakwitirira ibintu runaka byariho ubwo wavukaga.

Amateka y’u Rwanda atugaragariza ko benshi mu bana bagiye barerwa muri ubu buryo bagiye baba ibihangange bikomeye, byahanganiye u Rwanda mu bihe bikomeye.

Gitoli cya Kigeli Mukobanya

Gitoli yabayeho ari imbwa y’ibwami kwa Kigeli Mukobanya, igihe kimwe uyu mwami aza gutera inda umwe mu bakobwa b’Ibyendajuru babaga ibwami (Abakobwa batoranywaga mu Mirerwa babaga ab’ibwami gusa batashakaga abagabo bakaba abaja b’ibwami n’ibugabekazi).

Bitewe n’uko cyaziraga ko ibyendajuru bitwara inda cyangwa ngo biryamane n’abagabo, Kigeli Mukobanya yashatse uburyo bwose ngo akize uwo mukobwa, akize n’umwana we.
Nuko uwo mukobwa amaze kubyara, ibwami bagambana n’abantu bazwi, bajya kumuhisha mu ishyamba. Nuko Kigeli Mukobanya ategura umuhigo shishi itabona, ngo bajye kurokora ubuzima bw’uwo mwana.

Umuseke watambitse abahigi b’ibwami ishyamba bariyogoje! Nuko imbwa y’impigi yabaga ibwami yitwaga Gitoli, iza kugera kuri uwo mwana, maze iragungira yanga kuhava, ahubo ikaza kumoka. Abahigi bakurikia ibirari imokeramo, baza kuyigeraho. Nuko basanga isutamye iruhande rwa rwa ruhinja.

Nuko abahigi baterura uruhinja barushyira umwami Kigeli Mukobanya. Umwami abonye ukuntu uwo mwana ari mwiza bimutera imbabazi, ategeka ko arererwa ibwami n’ubundi bamushyikiriza nyina wamubyaye ariko mu bwiru bukomeye.

Igihe kiza kugera iminsi umunani ishize bajya kwita umwana izina. Ibwami bahitamo kumwitirira ya mbwa yitwa Gitoli, yamutoraguye mu ishyamba. Izina arihabwa atyo, yitwa Gitoli.

Kubera ko yavukiye mu rugo rw’ibwami nubwo se yari yaragizwe ubwiru, bahise bamwitirira umwami, kuko yavukiye ibwami. Kuva ubwo yitwa Gitoli cya Kigeli Mukobanya, afata uruhererekane-muryango rwo mu Muryango mugari w’Abanyiginya.

Gitoli, yabaye igihangange ntakumirwa mu bihe bya se Mukobanya no mu bihe by’ingoma ya Mukuru we Sekarongoro. Ni byo byakurijeho kurema umuryango w’igikonyozi w’inzu imwitirirwa, ariyo y’Abenegitoli bafite inkomoko kwa Gitoli cya Kigeli Mukobanya, iba imwe mu nzu 65 zo mu muryango mugari w’Abanyiginya.

Gitoli, yabyaye abana benshi bamukomotseho, ku buryo ubasanga hirya no hino mu Rwanda no mu bihugu bituranye na rwo nka Uganda, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, u Burundi na Tanzania ndetse umwe muri bo witwaga Zuba na we yubaka ubuhangange, bwaje kuba igishyitsi ntashyigurwa cy’abamukomokaho, ari na bo baremye inzu y’Abenezuba, bafite inkomoko kwa Zuba rya Gitoli cya Kigeli Mukobanya, imwe mu zigize inzu 65 zifite inkomoko mu muryango mugari w’Abanyiginya

Mpande ya Rusanga

Mpande ya Rusanga, ni umwana wabayeho ku ngoma y’umwami Ndahiro Cyamatare, inkomoko ye, ntiyamenyekanye mu mavuka ye usibye ko yaje gutsindirwa mu muryango w’ibwami w’Abanyiginya.

Uyu mwana, nyina yaramwijishuye aca mu rihumye abashumba b’ibwami amuryamisha iruhande rw’imfizi y’ibwami yitwaga Rusanga aho yari ibyagiye mu rwuri. Nuko abashumba b’ibwami baza kumubona bamushyira ibwami bavuga n’amakuru y’uko bamubonye.

Uwo mwana bahise bamuha izina rifatiye ku hantu bamusanze. Niko kumwita Mpande ya Rusanga, kuko bamusanze aryamishijwe iruhande rw’imfizi y’ibwami yitwaga Rusanga.

Mpande ya Rusanga yakuriye ibwami kwa Ndahiro Cyamatare mu bihe by’amage ubwo bene Gahima barwaniraga ingoma; yari umwana w’igihenga ungana na Ndoli.

Mu bihe igihugu cyamazemo imyaka 11 kitagira umwami, Mpande ya Rusanga yari mu Baryankuna banambiye ingoma y’u Rwanda bakiyemeza no kubundura Ndoli ngo aze yime ingoma ya se.

Ubwo Ndoli yazaga kwima ingoma Kalinga, yafashe Mpande ya Rusanga, amugira umwiru mukuru w’ingoma ye. Ni na we warunduranye nayo aza no gukemura amakimbirane y’izungurangoma, yavutse hagati ya Nyirakabogo nyina Mutara Semugeshi na Nyirarumaga utarashakaga kurekure intebe y’ubugabekazi.

Mpande ya Rusanga yagie imimaro myinshi, mu bihe byo gukebanura u Rwanda ku ngoma ya Ruganzu Ndoli. Ku bw’ibyo byatumye yitirirwa umwe mu misozi y’i Rwanda, aho yitiriwe Umudugudu wa Mpande wo mu Kagali ka Cyotamakara ko mu Murenge wa Ntyazo wo mu Karere ka Nyanza mu Ntara y’Amajyepfo. Hahoze hitwa Icyotamakara cy’i Buhanga, mu bihe by’ingoma ya Ruganzu Ndoli n’abamubanjirije.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .