Iyi dosiye ikurikiranyweho abayobozi n’abakozi b’inganda zakoraga inzoga byemejwe ko zitujuje ubuziranenge, abayobozi n’abakozi bo muri Rwanda FDA ndetse n’abayobozi n’abakozi bo mu Kigo cy’Igihugu Gitsura Ubuziranenge, RSB.

Bose batawe muri yombi mu gihe hakorwaga iperereza rihuriweho ku nganda zikora ibinyobwa bisembuye, ryashingiweho mu gufunga izi nganda n’abakozi bazo ndetse no gukurikirana abo mu nzego zishinzwe kugenzura ubuziranenge.

Tariki ya 3 Nzeri 2026, Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro rwategetse ko Ntihanabayo, Prof. Emile n’abandi bari muri iyi dosiye bafungwa iminsi 30 y’agateganyo, rutegeka ko Uwamahoro Elizabeth ushinzwe ubuziranenge bw’ibiribwa muri Rwanda FDA na Rwabukumba ukora mu ishami rishinzwe kugenzura ubuziranenge bw’imiti muri iki kigo bafungurwa by’agateganyo.

Uru rukiko rwanategetse ko Oluwatosin Ajayi ushinzwe ibikorwa by’uruganda Kerry Taste and Nutrition Rwanda afungurwa by’agateganyo, rugaragaza ko aba uko ari batatu nta mpamvu zikomeye zituma bakekwaho ibyaha bakurikiranyweho.

Mu masaa tatu y’igitondo cyo kuri uyu 17 Nzeri 2026, abo urukiko rwategetse ko bakurikiranwa bafunzwe by’agateganyo batangiye kuburana ubujurire ku ifungwa n’ifungurwa ry’agateganyo, mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ruherereye i Nyamirambo.

Urukiko rwababuranishije mu byiciro bibiri, ruhera ku bakozi n’abayobozi bo muri Rwanda FDA barimo Prof. Emile, Muhimpundu Alice ushinzwe kugenzura ibiribwa muri iki kigo na Niyigena Claudine na we ushinzwe ubugenzuzi. Bose bari bambaye impuzankano y’imfungwa n’abagororwa.

Ubushinjacyaha bwabwiye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko abakozi n’abayobozi ba Rwanda FDA hari ibyo birengagije mu bugenzuzi birimo ingano ya ethanol mu binyobwa bikorwa n’inganda, isuku ndetse n’ibikorwaremezo by’izi nganda.

Ubuhagarariye yavuze ko bwemeranya n’Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge ku cyemezo cyo kubafunga by’agateganyo, asaba Urukiko Rwisumbuye gushimangira iki cyemezo kugira ngo bakomeze bafungwe iminsi 30 y’agateganyo.

Prof. Emile yabwiye urukiko ko hari imishinga ahagarariye ifitiye igihugu akamaro nk’Umuyobozi Mukuru wa Rwanda FDA, bityo ko akwiye gufungurwa by’agateganyo kugira ngo ayikurikirane.

Mu rukiko rw’ibanze, Prof. Emile yari yagaragaje ko yagize uruhare rukomeye mu kugaragaza ibibazo by’ubuziranenge biri mu nganda, asobanura ko ari umwe mu batumye hakorwa iperereza ryashingiweho mu gufunga izi nganda.

Icyo gihe yari yasabye gufungurwa by’agateganyo kugira ngo asubukure imirimo, afashe inzego ziri mu iperereza gutahura ibibazo bitandukanye biri mu nganda zikora ibinyobwa bisembuye.

Muhimpundu we yabwiye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko yakurikiranwa adafunzwe mu gihe iperereza rikomeje, agaragaza ko afite umwirondoro uzwi w’ahantu ashobora kubarizwa kandi ko nta mugambi afite wo gutoroka ubutabera.

Yabwiye urukiko kandi ko yemera gutanga ingwate, agafungurwa by’agateganyo, asobanura ko uwo mwanzuro yawushyize muri sisiteme y’urukiko kugira ngo ruzawusuzume, ruwushingireho rwanzura ko afungurwa by’agateganyo.

Kuri Niyigena, Ubushinjacyaha bwagaragaje ko mu gihe cy’ubugenzuzi bwakorewe ku nganda, yirengagije inshingano afite yo gutanga inama z’ibyo yasanze bikwiye gukosoka ariko we yagaragaje mu gihe cy’ubugenzuzi nta kibazo cyagaragaraga ku nganda.

Niyigena yagaragaje hari abandi bahuje inshingano y’ubugenzuzi, bityo ko adakwiye kugira umwihariko mu gukurikiranwa n’ubutabera.

Umushinjacyaha yavuze ko Niyigena afite inshingano zikomeye mu bugenzuzi bw’ibyakorerwaga mu nganda, bityo ko ibyo bikwiye gushingirwaho mu kwanzura ko akomeza gukurikiranwa afunzwe iminsi 30 y’agateganyo.

Niyigena ati “Icyo ntavuze ni uko izo nshingano ntabwo ari njye njyenyine uzifite. Umwihariko mfite w'icyo nari gukora ntakoze ni uwuhe?”

Ntiyumva impamvu akurikiranywe wenyine kandi hari abandi bahuje inshingano, umucamanza ati “Ibyo tuzabireba.”

Saa saba n’iminota 33, Umucamanza uri kuburanisha uru rubanza yasubitse iburanisha, asaba ababuranyi gufata ikiruhuko, rigasubukurwa haburanishwa icyiciro cya kabiri.

Umukozi wa Rwanda FDA yasabye gufungurwa by'agateganyo kugira ngo ajye konsa

Umucamanza yasubukuye iburanisha saa munani n’iminota 58, Umucamanza ahamagara abandi bakozi babiri ba Rwanda FDA, Kangabe Benitha na Mahoro Christian kugira ngo bagaragaze impamvu bashingiraho basaba gufungurwa by’agateganyo.

Kangabe na Mahoro bagaragaje ko Rwanda FDA yabohereje ku ruganda Kerry Taste and Nutrition i Gahanga mu Karere ka Kicukiro kugira ngo bakore ubukangurambaga busaba uruganda gukurikiza amabwiriza, basobanura ko inyandiko zitagaragaza ko bagiye gukora ubugenzuzi.

Bombi basabye urukiko gufata icyemezo kibafungura by’agateganyo, barwizeza ko badashobora gutoroka ubutabera, ko bafite aho babarizwa hazwi, ko nta mpamvu zikomeye zigaragaza ko bakoze ibyaha bakurikiranyweho kandi ko bahabwa amahirwe yo kujya kwita ku bana bato bafite.

Kuri Kangabe, yavuze ko mu bana bato afite harimo ufite imyaka itageze kuri ibiri, utaracuka, ati “Mwamuha uburenganzira bwo konka.”

Umunyamategeko we yavuze ko bitangaje kuba Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro rwarirengagije ko umukiliya we afite uruhinja, ati “Biratangaje ko Benitha yagaragaje ko afite umwana muto ucyonka, urukiko rutabihaye agaciro.”

Uyu munyamategeko yasobanuye ko bashyize muri sisiteme y’urukiko icyemezo cyo kwa muganga kigaragaza ko Kangabe afite umwana muto wonka.

Uhagarariye Ubushinjacyaha yagaragaje ko gusaba gufungurwa by’agateganyo hashingiwe ku mpamvu yo kujya konsa umwana harimo amarangamutima.

Uyu Mushinjacyaha yagize ati “Ibyo ni amarangamutima adakwiye kuza”, abari mu cyumba cy’iburanisha cyari cyuzuye batangira kujujura.

Umushinjacyaha we yagaragaje ko Kangabe na Mahoro bagiye ku ruganda Kerry Taste and Nutrition mu bugenzuzi, bityo ko hari impamvu zikomeye zituma bashinjwa gukora ibyaha, abishingiraho asaba ko bakomeza gufungwa by’agateganyo.

Saa cyenda n’iminota 53, Umucamanza yahaye umwanya Ntihanabayo wa Ingufu Gin, Katushabe Donias ushinzwe umusaruro muri uru ruganda na Twahirwa Fulgence ushinzwe ubuziranenge muri uru ruganda kugira ngo bagaragaze impamvu zabo.

Ntihanabayo wababimburiye yavuze ko atishimiye imikirize y’urubanza mu Rukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro, abwira Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko nta mpamvu ikomeye abona yari gutuma afatirwa icyemezo cyo gufungwa iminsi 30 y’agateganyo.

Yabwiye Umucamanza ko Ingufu Gin yari imaze imyaka 10 ikora, ifite abakozi bareberera imirimo yayo ya buri munsi kandi ko yakoranaga bya hafi n’inzego zishinzwe kugenzura ubuziranenge zirimo Rwanda FDA na RSB.

Ntihanabayo yavuze ko nta nzoga n’imwe yigeze isohoka mu ruganda rwe itahawe icyangombwa n’inzego zibishinzwe, bigashimangira ko zose zujuje ibisabwa.

Nyir’Ingufu Gin yabwiye urukiko ko ari umushoramari, atari umukozi wari ushinzwe gukurikirana imirimo ya buri munsi y’uruganda, agaragaza ko atari we ukwiye kubazwa ibyakorerwagamo.

Ati “Nkaba nasabaga ko narekurwa by’agateganyo kugira ngo mbashe gukurikirana ibikorwa byanjye”, asobanura ko muri ibyo bikorwa harimo ikigo cy’ishuri cyigamo abanyeshuri 500.

Nk’uko yabigaragarije mu rukiko rw’ibanze, Ntihanabayo yabwiye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko yemera gutanga ingwate irenga miliyari 1,8 Frw kugira ngo afungurwe by’agateganyo.

Umunyamategeko w’abakozi ba Ingufu Gin yavuze ko nta byemezo bya gihanga bigaragaza ko mu binyobwa 10 Ingufu Gin yakoraga byagize ingaruka ku Banyarwanda kandi ko ibyo bishimangirwa n’amagenzura atandukanye yahakorewe.

Uyu munyamategeko yavuze ko icyishe Abanyarwanda ari inzoga bikoreye ubwabo, atari izakozwe n’uruganda Ingufu Gin, bityo ko abakozi barwo na nyirarwo badakwiye kubazwa ibyo rutagizemo uruhare.

Abanyamategeko bavuze ko hari raporo y'ubugenzuzi yakozwe tariki ya 27 Nyakanga 2026 igaragaza ko inzoga zikorwa na Ingufu Gin zujuje ibipimo by'ubuziranenge byashyizweho na RSB.

Basobanuye ko iyi raporo ivuguruza Ubushinjacyaha bugaragaza ko inzoga za Ingufu Gin zari zifite ikibazo.

Umushinjacyaha yasubije ko raporo y'ubugenzuzi yakozwe tariki ya 31 Nyakanga igaragaza ko mu ruganda Ingufu Gin harimo ibibazo, ibyo bikaba byarashingiweho mu gufunga uru ruganda muri Kanama 2026.

Yavuze ko iyi raporo yagaragaje ko muri Ingufu Gin hadakorwa igenzura rya hato na hato, kandi ko ethanol yari ibitswe nabi nyamara ishobora guhinduka uburozi, hanakoreshwa imipfundikizo yakoreshejwe inshuro zirenze imwe kandi bitemewe.

Ubwo yasobanuraga uburyo ethanol ibitse nabi ishobora guhinduka 'methanol', bamwe mu bitabiriye urubanza basetse. Umucamanza yahagaritse iburanisha, ababwira ko badakwiye guseka umuntu uri gukora akazi ke.

Hari saa kumi n'imwe n'iminota 9, Umucamanza afata icyemezo cyo gusohora abari mu cyumba cy'iburanisha bose, havuyemo "abambaye iroza" ariko ubwo bamwe bari bamaze gusohoka, abandi baseta ibirenge, yasabye abiteguye gutuza ko bongera kwicara, bagakurikira urubanza.

Nyuma yo kumva iri jambo, abakurikirana uru rubanza bongeye kwicara, baratuza nk'uko babisabwe n'Umucamanza akaba na Perezida w'Iburanisha.

Umushinjacyaha yavuze ko Leta y'u Rwanda itafunze uruganda rwujuje ibisabwa [Ingufu Gin] ahubwo ko yafunze urwagaragayemo inenge.

Ubushinjacyaha bwasabye ko Ntihanabayo, Katushabe na Twahirwa bakomeza gufungwa by'agateganyo kuko hari impamvu zikomeye zituma bashinjwa ibyaha.

Saa kumi n'imwe n'iminota 28, Umucamanza yahamagaye ababuranyi babiri bari basigaye, barimo Kayihura Belinda ushinzwe umusaruro mu ruganda Kerry Taste and Nutrition, bunganiwe n'abanyamategeko babiri.

Kayihura yavuze ko urukiko rw'ibanze rwirengagije ibisobanuro n'ibimenyetso yatanze, agaragaza ko Ubushinjacyaha bwo butigeze bugaragaza amabwiriza ya Rwanda FDA yirengagijwe muri Kerry Taste.

Kayihura yavuze ko ibitera impumuro (flavors) Kerry Taste itumiza ziba zifite ibyemezo mpuzamahanga by'ubuziranenge, asaba ko Ubushinjacyaha bwagaragaza niba ibyo atari byo.

Yabwiye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko Ubushinjacyaha bukwiye kugaragaza inzoga zishe Abanyarwanda, noneho hakarebwa niba ibitera impumuro bya Kerry Taste and Nutrition biri mu byateye izi mpfu.

Kayihura yasabye gukurikiranwa adafunzwe, agaragaza ko atigeze akora ibinyuranyije n'amategeko, ko afite umwana w'imyaka ibiri akeneye kwitaho kuko afite ikibazo cy'ubuhumekero, ko yemera gutanga ingwate y'umutungo, ko hari sosiyete yemeye kumwishingira kandi ko adateze kubangamira iperereza.

Undi mukozi wa Kerry Taste and Nutrition Rwanda, Peter Alphan Hamuduni, yagaragaje ko atemera icyemezo cy'urukiko rw'ibanze kimufunga iminsi 30 y'agateganyo.

Yavuze ko ari inyangamugayo, ari ubwa mbere akurikiranywe n'ubutabera, afite umubyeyi yitagaho urengeje imyaka 70, yemera gutanga ingwate kandi afite umwishingizi, asaba ko izi mpamvu zishingirwaho mu kumufungura by'agateganyo.

Umunyamategeko wabo yavuze ko Ubushinjacyaha bufite ikibazo cyo kwitiranya inzoga na flavors Kerry Taste yagurishaga inganda, bishyirwa mu gatebo kamwe.

Yasobanuye ko Kerry Taste idacuruza 'finished products' (ibitunganyije 100%) ahubwo ko ibyayo ari ibikoresho by'ibanze, ahubwo ko inganda ari zo zitanga 'finished products', bityo ko ibyo bigomba gutandukanywa.

Yavuze ko nta mpamvu zikomeye zijyanye no gucuruza ibitujuje ubuziranenge ziri mu bikorwa bya Kerry Taste and Nutrition.

Umushinjacyaha yavuze ko Ubushinjacyaha atari bwo bwasabye ko inganda z'ibinyobwa bisembuye zifungwa, ko zafunzwe n'inzego zibifitiye ububasha, ati “Ibi tuvuga bisobanuye byinshi.”

Yavuze ko uruganda Kerry Taste and Nutrition rwakoreraga ahantu rutasabiye uburenganzira, agaragaza ko icyemezo gifunga uru ruganda cyo muri Kanama 2026 kigaragaza ko rwari rufite ibibazo.

Yavuze ko niba Rwanda FDA yararenganyije Kerry Taste and Nutrition iyifunga, ibyo bizasuzumwa.

Ati “Mu gusoza, Ubushinjacyaha tukaba dusanga icyemezo cyafashwe n'urukiko rw'ibanze cyahabwa agaciro.”

Urubanza rwarangiye saa kumi n'ebyiri n'iminota 30 z'umugoroba. Umucamanza yanzuye ko umwanzuro ku bujurire ku ifungwa n'ifungurwa ry'agateganyo uzasomwa tariki ya 28 Nzeri 2026, saa cyenda z'umugoroba.

Abarimo abakozi ba Rwanda FDA baburanye ubujurire ku ifungwa n'ifungurwa ry'agateganyo
Abarimo abakozi ba Rwanda FDA baburanye ubujurire ku ifungwa n'ifungurwa ry'agateganyo
Nyir'Ingufu Gin n'abo mu zindi nganda zakoraga ibinyobwa bisembuye ndetse na Kerry Taste and Nutrition basabye gufungurwa by'agateganyo
Nyir'Ingufu Gin n'abo mu zindi nganda zakoraga ibinyobwa bisembuye ndetse na Kerry Taste and Nutrition basabye gufungurwa by'agateganyo