Bigenda bite ngo umuntu mukuru agwingire?

Yanditswe na Ntabareshya Jean de Dieu
Kuya 25 Mutarama 2021 saa 08:46
Yasuwe :
0 0

Ubugwingire ni kimwe mu ngaruka ziterwa n’imirire mibi, ku buzima bw’abana n’abantu bakuru n’ubwo benshi batekereza kugwingira mu bana bato gusa cyane ko ari nabo bakunze kwibasirwa n’indwara ziterwa n’imirire mibi.

Iteka abantu bagirwa inama yo kurya indyo yuzuye mu rwego rwo kwirinda ingaruka ziterwa n’imirire mibi zirimo kugwingira, imikurire mibi y’ubwonko, intege nke ndetse no kurwaragurika.

Rimwe na rimwe iyo uvuze kugwingira abantu benshi bumva ko ari indwara y’abana bari munsi y’imyaka itanu gusa, ariko siko biri.

Abafashamyumvire mu mirire batandukanye bavuga ko itandukaniro riri hagati yo kugwingira ku mwana no ku muntu mukuru ari uko iyo upimye aba bantu bombi umwana ariwe ugaragaza ubugwingire mu gihe umuntu wese urengeje imyaka itanu bitagaragara mu bipimo byo kwa muganga.

Aha bigaragazwa gusa no kuba umuntu mukuru yagira zimwe mu ngaruka zo kugwingira nk’ingaruka ku mikorere y’ubwonko, kugira intege nke ndetse no kurwara indwara zitandura nka kanseri, umuvuduko w’amaraso, diabète n’izindi.

Niyikiza Rita Marie Gloria, umukozi muri serivisi mbonezamirire mu bitaro bya Gihundwe, yabwiye IGIHE ko bitaba byoroshye kumenya umuntu mukuru wagwingiye kuko nta bipimo bibigaragaza.

Ati “Birashoboka ko umuntu yagwingira gusa icyo gihe ntabwo wabipima ngo ubibone. Ashobora kuba yarabikuranye ariko iyo arengeje imyaka itanu ntabwo tubimenya. Utarabimenye akiri munsi y’imyaka itanu ntiwabimenya. Ashobora kuba ari namuremure cyane ko abantu benshi batekereza ko ubugufi bw’umuntu ariko kugwingira ariko ntiwapfa kubimenya.”

Yongeyeho ko umuntu wagize ikibazo cyo kugwingira nta musaruro ushobora kumutegaho yaba umuryango we ndetse n’igihugu.

Ati “Ikindi umuntu wagize imirire mibi nta mbaraga aba afite. Bishobora kugira ingaruka mu mikorere ye ugasanga ni wa muntu ukora ikintu ntigitange umusaruro ugaragara. Icyo gihe ingaruka ziragenda zikururana ku buryo bwo kwiteza imbere ku bwe no guteza imbere sosiyete.”

Ese kugwingira ku bantu barengeje imyaka itanu birakira?

Nk’uko bigoye kumenya umuntu ko yagwingiye ni nako bitoroshye kuba umuntu urengeje imyaka itanu yava mu bugwingire.

Niyikize yagize ati “iyo dupima imirire mibi dushobora kubona imirire mibi yorohye cyangwa imirire mibi ikabije. Kugwingira si ibintu biza ako kanya ahubwo biba bimaze igihe, iyi mirire mibi ya karande ubusanzwe turabivura ariko iyo umuntu arengeje imyaka ibiri ntibikira cyeretse iyo ugize amahirwe ukabibona mu munsi y’imyaka ibiri, aho dusaba umubyeyi guhindura imirire igihe runaka bikazarangira.”

Nubwo bidakira ariko umuntu wabonye ko afite icyo kibazo ashobora kugira icyo akora mu rwego rwo kwirinda kuzahazwa n’ingaruka zo kugwingira.

Niyikiza avuga ko imbogamizi bahura nazo muri aka kazi kabo ko gufafasha abantu mu myumvire mbonezamirire usanga hakirimo n’ubumenyi buke.

Ati “Nk’ubu umubyeyi abona umwana we atangiye kugira ibimenyetso by’imirire mibi agahita atekereza ko ari izindi ndwara, akaba aramwirukankanye no ku muvuza mu miti ya Kinyarwanda nk’aho yakamuzanye kwa muganga ngo agirwe inama, ugasanga bigezaho gukira bizagorana.”

Niyikiza ariko kandi avuga ko uretse ku bana bato, kumvisha umuntu mukuru ko afite ingaruka ziterwa n’imirire mibi bigoye cyane kuko benshi batabyemera cyo kimwe na bamwe mu babyeyi batakozwa kumva ko umwana wabo afite ikibazo cy’ubugwingire

Indyo yuzuye ni iki?

Abantu benshi bakunze kuvuga ko indyo yuzuye iharirwa abantu bifite mu bushobozi cyane kandi batabasha kuyibona ariko ntabwo ariko kuri nk’uko uyu mufashamyumvire mu mirire myiza abisobanura.

Yavuze ko nk’uko ifunguro rifatwa nk’indyo yuzuye rigomba kuba rigizwe n’ibice bitatu by’ingenzi aribyo ibirinda indwara bigizwe n’imbuto n’imboga, ibitera imbaraga bigizwe ahanini n’ibinyampeke n’ibyubaka umubiri bigizwe ahanini n’ibikomoka ku matungo n’ibiribwa bikungahaye ku butare.

Bisaba ko kuri buri funguro byibuze habonekamo kimwe muri buri gice. igihe cyose ugihe kurya.

Yasobanuye ko kandi kurya indyo yuzuye bijyana no gusimburanya ibyo kurya muri buri gice ati “Burya na none ntiwahora urya indyo imwe, nk’uko muri buri gice harimo ibiribwa bitandukanye, biba byiza uhinduye ariko ukibuka kurya indyo yuzuye cyane ko bitagoye.”

Ingaruka za vuba zo kugwingira harimo ibyago byo kurwaragurika cyane, ku mwana bikamushyira mu bana bafite ibyago byo gupfa ugereranyije n’abana batagwingiye.
Umwana wagwingiye kandi iyo atitaweho akiri muto bimugiraho ingaruka mu mitsindire ye mu ishuri kuko byangiza imikorere y’ubwonko. Ubusanzwe 80 % by’ubwonko bw’umwana bikura mu myaka itatu ye ya mbere.

Umwana wagwingiye atanga umusarururo udahagije ku manota yakabaye abona mu ishuri hagabanyukaho hagati y’ 5 na 11.

Ingaruka ziza zitinze nuko iyo umwana wagwingiye ageze mu myaka y’ubukure, umusaruro atanga mu byo akora uba muke ugereranyije n’igihe yari kuba ataragwingiye. Ku musaruro yakabaye atanga hagabanyukaho 10 %. Aba afite kandi ibyago byo kurwara indwara azituruka ku mubyibuho ukabije n’izindi zitandura.

Umwana udahawe indyo yuzuye akiri muto ashobora gukurana ubugwingire bikamugiraho ingaruka mu gihe amaze gukura

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .