Amasezerano yasinywe ku wa 20 Gicurasi 2026 mu nama nyafurika yiga ku iterambere ry’ikoreshwa ry’ingufu za nucléaire.
Ni nama izwi nka NEISA (Nuclear Energy Innovation Summit for Africa) izamara iminsi itatu ibera mu Rwanda kugeza ku wa 21 Gicurasi 2026.
Yasinywe n’Umuyobozi Mukuru wa RAEB, Dr. Fidele Ndahayo, Umuyobozi Mukuru wa WINS, Lars van Dassen n’Umuyobozi Mukuru wa Allweld Nuclear & Industrial, igenzura Allweld Training Academy Pty (Ltd), Mervyn Fischer.
Amasezerano y’u Rwanda na WINS ajyanye no gufatanya mu guteza imbere umutekano mu by’ingufu za nucléaire no kubakira ubushobozi abari muri uru rwego, hagamijwe guhangana n’ibibazo by’umutekano mu bijyanye n’izi ngufu binyuze mu guhanahana ubumenyi no guteza imbere imikorere igezweho.
WINS ifite icyicaro i Vienne muri Autriche yashinzwe mu 2008 izobereye mu bijyanye no kubungabunga umutekano no gucunga inganda za nucléaire hirindwa ko zagira ingaruka mbi ku baturage. Iki kigo kibikora binyuze mu mahugurwa y’umwuga gitanga.
Allweld Training Academy Pty (Ltd) ifite icyicaro gikuru i Cape Town muri Afurika y’Epfo ni ikigo gicungwa n’ikindi kizobereye mu bijyanye n’ingufu za nucléaire kuva mu 1962 cya Allweld Nuclear & Industrial.
Allweld Training Academy Pty (Ltd), itanga amahugurwa yo ku rwego rwo hejuru nk’ajyanye no gusudira ibyumba bikoreshwa mu nganda za nucléaire n’ibindi bijyanye no guhugura abakozi.
Umuyobozi Mukuru wa WINS Lars van Dassen yavuze ko yashimiye u Rwanda rutekereza guteza imbere umutekano mu bijyanye n’ingufu za nucléaire ariko rukanatekereza byagutse ku gufatanya n’ibindi bihugu bya Afurika, agaragaza ko gufatanya na WINS ari uguhitamo neza.
Ati “WINS ntekereza ko ari cyo kigo cyonyine kizobereye mu kubungabunga umutekano w’ikoranabuhanga mu bijyanye n’ingufu za nucléaire. Hari ibigo byinshi bikora ibijyanye no kubungabunga umutekano mu by’ikoranabuhanga ariko bidakora ku w’ingufu za nucléaire.”
Lars van Dassen yavuze ko bijyanye n’uko u Rwanda rwinjiye byeruye mu bijyanye no kubyaza umusaruro ingufu za nucléaire, ruzagabwaho ibitero by’ikoranabuhanga byinshi ari yo mpamvu ari ngombwa guhora rwiteguye guhangana na byo.
Uyu muyobozi yashimangiye ko bakomeje gutanga amasomo muri uru rwego agamije kubungabunga umutekano, aho bayakoze mu Bwongereza ndetse mu kwezi gutaha bateganya kuyatanga mu Buholandi, u Bubiligi n’ahandi ndetse ko nta kabuza u Rwanda na rwo rutahiwe.
Umuyobozi Mukuru wa Allweld Nuclear & Industrial, Mervyn Fischer yavuze ko bo na RAEB, bagiranye ibiganiro bitandukanye akagaragaza ko kuba bibyaye umusaruro w’isinywa ry’amasezerano.
Ati “Ndashimira itsinda ryanyu n’iryacu muri Afurika y’Epfo ryateguye ibi bintu. Intego yacu ni uguhugura Abanyafurika. Twishimira kubona Abanyafurika bafite ubumenyi mu by’ingufu za nucléaire. Twishimiye gufasha Abanyarwanda gutera imbere muri ibi bintu.”
Biteganyijwe ko uyu muyobozi azajya kuganira n’abanyeshuri bo mu Ishuri Rikuru ry’Imyuga n’Ubumenyingiro kuko ari bo aya masezerano agamije gufasha.
Umuyobozi wa RAEB, Dr. Fidele Ndahayo, yavuze ko amasezerano yabo na WINS agaragaza uburyo ibigo byombi bishikikajwe no kwimakaza umutekano mu kwimakaza ingufu za nucléaire hagamijwe gushimangira intego yo kwimakaza ikoranabuhanga ry’uru rwego hagamijwe amahoro nta we ruhutaje.
Ati “Mu gihe u Rwanda rukataje mu rugendo rwo kwimakaza ikoreshwa ry’ingufu za nucléaire mu nzego zitandukanye twizera ko umutekano muri uru rwego ari ingenzi cyane. Bituma abaturage bagirira iyi gahunda icyizere, abaturage n’ibidukikije muri rusange bikarindwa. Aya masezerano si ayo guteza imbere umutekano mu bijyanye n’uru rwego gusa ahubwo ni no guteza imbere umutekano wa Afurika mu bijyanye n’ingufu za nucléaire.”
Dr. Ndahayo yashimangiye ko RAEB na WINS bizafatanya mu guteza imbere inyungu z’ibigo byombi harimo kwimakaza umutekano, gushyiraho imirongo migari ngenderwaho, guhangana n’ibibazo bihungabanya umutekano mu by’ikoranabuhanga n’ibindi.
Yashimiye kandi Allweld Nuclear & Industrial n’ikigo cyayo, agaragaza ko kubakira abakozi ubushobozi ari inkingi mwikorezi mu nzego zitandukanye zirimo n’urujyanye n’ingufu za nucléaire.
Yavuze ko kubaka uruganda rutunganya ingufu za nucléaire, abahabwa imirimo myinshi ari abafite uburezi bw’ibanze.
Ati “Kurenza 70% by’abantu bagira uruhare mu gushyira mu bikorwa uru ruganda ntibaba barize kaminuza. Ni abatekenisiye. Bivuze ko aya masezerano ari ingenzi. Bizafasha n’abo mu zindi nganda kuko batazakora mu bijyanye n’ingufu za nucléaire gusa.”
U Rwanda rukomeje guharura inzira izarugeza ku ikoreshwa ry’ingufu za nucléaire kuko bitarenze mu 2030 ruzaba rufite uruganda ruzitunganya. Ibi bizatuma mu 2050 ruzaba rukora amashanyarazi angana na megawatt 1500 akomoka ku ngufu za nucléaire.
Ruzaba ruri mu bihugu mbarwa bikora izi ngufu kuko ubu Afurika y’Epfo ari cyo gihugu rukumbi gikoresha ingufu za nucléaire muri Afurika.
Iki gihugu gifite uruganda rutunganya amashanyarazi akomoka kuri izi ngufu ruzwi nka ‘Koeberg Nuclear Power Station’ rufite ubushobozi bwo gutanga gigawatt 1,94 z’aya mashanyarazi.



















TANGA IGITEKEREZO
AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni, Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe. Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com , Murakoze!