00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Ntabwo twakwigisha abanyeshuri b’abaswa kuko twaba duhombya igihugu-Umukunzi

Yanditswe na Ntabareshya Jean de Dieu
Kuya 21 May 2022 saa 07:44
Yasuwe :

Biragoye kuganira n’umwana muto ku ndoto ze z’ahazaza ngo akubwire ko azaba umubaji, umwubatsi, umukanishi mwiza cyangwa undi muhanga mu myuga itandukanye. Uzasanga bose barota kuba abaganga, abapilote, abaminisitiri n’abandi nk’abo.

Iyi myumvire unayisanga mu babyeyi benshi kuko baba bifuza ko abana babo baba abanyacyubahiro, wabakoza ibyo kwiga imyuga n’ubumenyingiro, bakakureba nabi kuko aya masomo banayita ay’abaswa.

Iyo unaze akajisho mu bana barangiza amasomo y’icyiciro rusange, iyo bahitamo amashami baziga, abatoranya imyuga, tekiniki n’ubumenyingiro babikora nk’amahitamo ya gatatu, ibi bishingiye ku myumvire n’imitekerereze yahawe aya masomo, ari narwo rugamba igihugu gikomeje kurwana.

Nyamara, aya masomo ni imwe muri zahabu u Rwanda rufite izatuma ubushomeri mu rubyiruko buranduka, guhanga udushya bigashinga imizi, ubukungu bw’igihugu bukazamuka ubutitsa. Ubushakashatsi buheruka bwakozwe na Minisiteri y’Uburezi (MINEDUC) mu 2019, bugaragaza ko nibura abanyeshuri bagera kuri 66% basoje mu mashuri ya TVET bahita babona imirimo.

Nonese hari uwutakwishimira ko umwana we arangije amashuri akagira icyo yigezaho ku bwe no ku gihugu muri rusange?.

Hishamunda Nelly ni umwe mu bagaragaje uburyo yafataga abanyeshuri bajya muri TVET, avuga ko yabonaga ko bisa naho bananiwe kwiga amasomo asanzwe bityo bakayobereza uburari mu myuga.

Yagize ati “Ubundi iyo nabonaga umunyeshuri agiye kwiga TVET numvaga ko andi masomo byanze neza akihitiramo kwiga imyuga, icyakora ubu nsigaye mbona baba bahisemo neza ndetse kurushaho kuko ari byo bisigaye bifite byinshi bifasha umunyeshuri nyuma yo gusoza amasomo ye.”

Birashoboka ko hari abandi benshi batekerezaga nka Hishamunda. Umuyobozi w’Urwego rushinzwe guteza imbere amashuri ya Tekinike, imyuga n’ubumenyingiro RTB, Paul Umukunzi, abamara impungenge ko aya mashuri adashyirwamo abaswa nk’uko babyibwira.

Mu kiganiro Umukunzi yagiranye na IGIHE, yavuze ko batahitamo kwigisha abana bananiwe andi masomo aya tekinike, imyuga n’ubumenyingiro kuko byaba ari uguhombya igihugu.

Yagize ati “Iyo myumvire ntabwo ari yo rwose, kubera ko iyo tuvuze ngo umuntu ajye kwiga tekinoloji, tekinike, ajye muri TVET, biba bivuze ngo ni umuntu dutegerejeho kuzafasha igihugu cyacu kwiteza imbere haba mu bijyanye n’inganda no gutunganya umusaruro kamere dufite”.

Yakomeje agira ati “Uwo ni wa mwana wagombye kuba afite ubwenge ahubwo bukomeye cyane kubera ko icyo ategerejweho mu kwiteza imbere we ubwe n’igihugu, ni ikintu gikomeye cyane. Gutekereza ko abaswa ari bo tuzashyira muri urwo rugendo twaba turi kwibeshya ubwacu kandi kwaba ari ukwihemukira”.

Umukunzi yagaragaje ko hakurikijwe ibipimo Mpuzamahanga amashuri ya TVET ari yo mizero ku rubyiruko na cyane ko hakurikijwe iterambere ry’ikoranabuhanga mu myaka iri imbere, nibura 90% by’imirimo izaba iri ku isoko izaba ishingiye ku ikoranabuhanga na tekinike.

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Uburezi Ushinzwe amashuri ya TVET n’ikoranabuhanga, Irere Claudette, aherutse kugaragaza ko umuco wo kumva ko abana biga muri TVET ari abaswa ukwiye gucika burundu kuko uhabanye n’ukuri.

Yagize ati “Iyo urebye mu bihugu byateye imbere usanga 70% by’abo bafite ari abarangije kwiga mu myuga. Ukareba mu Busuwisi, mu Budage niho umuntu azasanga izo nganda zanateye imbere. Ababyeyi bagakwiye kurekera abo bana amahirwe kuko nibo ejo bundi bazaba bakanika izo ndege, bazaba bakora mu nganda. Ntabwo kwiga mu burezi rusange ukazakomeza muri Kaminuza ari ibyo byonyine igihugu gikeneye.”

Irere yavuze ko iyo hatezwa imbere ibikorwa byo kwigisha Tekinike, imyuga n’Ubumenyingiro bikwiye gutekerezwa ndetse kurusha n’ubumenyi busanzwe nkuko Igihugu kitazakenera abize imibare, ubukungu n’ibinyabuzima ngo gisige inyuma abize Ikoranabuhanga, Ubwubatsi, Ubuhinzi buteye imbere n’iterambere ry’inganda.

Hari abo byahinduriye ubuzima

Ndayisaba Sylvestre watangiye kwiga imyuga abifata nk’ibisanzwe akunze gusobanura uburyo yatangiye kwikorera nyuma yo kubona ko ari ibintu bishoboka kandi byatanga umusaruro ku iterambere rye.

Kugeza ubu afite inzu y’ububaji kandi ifite ishoramari ringana na miliyoni 5,8 Frw nyamara yaratangiriye kuri zero.

Ati “Natangiye nsura abandi batangiye gukora nkareba uburyo bakoramo n’uburyo binjizamo nkabona ari ibintu bishobora kuzangirira akamaro ndamutse ndangije kwiga.”

Ndayisaba asobanura ko ubwo yari kwiga ari bwo yangiye gutekereza uko ashobora kuzabaho nyuma yo gusoza kubera ko byari kumubera ihurizo rikomeye gutegera amaboko ku babyeyi nyuma yo gusoza amasomo ye.

Ati “Natekerezaga uko nindangiza kwiga nzaba meze, kuko ntabwo natekerezaga kuzatega amaboko ku babyeye, numvaga icyo maze kwiga ari cyo kizantunga. Ibyo byatumye ntangira gake gake nkoresha amafaranga y’abakiliya, nta n’ibikoresho ngira ariko uko nagiye nitwara neza niko byagiye biza.”

Mu minsi ishize Leta y’u Rwanda iherutse kugabanya amafaranga y’ishuri ku biga imyuga n’ubumenyingiro mu mashuri ya Leta n’afashwa nayo ku kigero cya 30% ndetse byatangiye no gushyirwa mu bikorwa muri iki gihembwe cya gatatu.

Kugeza ubu mu Rwanda habarurwa abanyeshuri basaga ibihumbi 93 bangana na 31.9% biga mu bigo 453 birimo ibya Leta 260 n’iby’abigenga 193. Hari gahunda y’uko nibura mu 2024 abanyeshuri basaga 80% basoje bazajya bahita babona akazi abandi bakagahanga.

Ubumenyingiro ni imwe mu ntwaro izatuma u Rwanda ruhangana n'ubushomeri

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .