Ingabire yanenze itegeko rishya ry’umusoro ku mutungo utimukanwa asangamo ukwirebaho no kurengera

Yanditswe na Habimana James
Kuya 23 Ukuboza 2018 saa 02:21
Yasuwe :
0 0

Ku wa 7 Nzeri 2018, Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda yatoye itegeko rishya rigena inkomoko y’imari n’umutungo by’inzego z’ibanze, riteganya ko amahoro ahinduka kuri bamwe bakayasonerwa, abandi akiyongera ugereranyije na mbere.

Ubusanzwe umuturage yishyuraga amahoro y’akarere ku butaka n’ibibukorerwaho bibwongerera agaciro hakurikijwe ibiciro bigenwa n’inama njyanama z’uturere.

Iri tegeko ku mutungo utimukanwa, risobanura ko inyigo zitandukanye zakozwe hagamijwe gushakisha izindi nkomoko z’umutungo w’inzego z’ibanze, zagaragaje ko uretse gushaka ahandi zakura umutungo, igipimo cyari mu itegeko cya 0.1% by’agaciro k’umutungo kiri hasi cyane ugereranyije n’ibindi bihugu byose mu Karere no hirya na hino ku Isi.

Ibi byatumaga inzego z’ibanze zidashobora gutanga serivisi zisabwa guha abaturage. Byiyongeraho ko ngo n’abishyuraga amahoro ku butaka ku gipimo gishyirwaho n’inama njyanama kiri hagati ya 30 na 80 Frw kuri metero kare nacyo kitajyanye n’igihe.

Mu kuvugurura iri tegeko, igipimo cy’umusoro kuri buri nyubako yo guturamo uretse ituwemo na nyirayo cyashyizwe kuri 1% ry’agaciro ku isoko ry’inyubako.

Ku nyubako zagenewe ubucuruzi, iki gipimo cyashyizwe kuri 0.5% mu rwego rwo gukomeza guteza imbere ishoramari, naho ku nyubako z’inganda, iz’ubucuruzi buto n’ubuciriritse n’izisigaye zose, igipimo cy’umusoro kiguma kuri 0.1%, naho amahoro yishyurwaga ku butaka, azajya atangwa ku gipimo kigenwa n’inama njyanama kuri buri metero kare ariko icyo gipimo kikaba kizaba kiri hagati ya 0 na 300 Frw kuri metero kare.

Mu kugena ibi bipimo, inama njyanama izajya ishingira ku cyo ubutaka bwagenewe, urwego rw’iterambere n’ibindi.

Iri tegeko rivuguruye risonera umusoro ku nzu imwe yo guturamo ifatwa nk’icumbi rya nyirayo, umusoro ukazishyurwa kuri buri nzu yiyongera ku yo atuyemo.

Gusa ku muturage uzahitamo kujya mu ishoramari ryo kubaka inzu zikodeshwa, azajya yishyura menshi ugereranyije n’umuturage wubatse uruganda.

Izindi nyubako zisonewe harimo inzu za Leta iyo zidakora imirimo ibyara inyungu, izubakiwe abatishoboye, izikorerwamo n’abahagaririye ibihugu n’imiryango mpuzamahanga mu gihe na bo basonera inyubako zikorerwamo n’abagarariye u Rwanda mu bihugu byabo. Hasonewe kandi ubutaka bukoreshwa ubuhinzi n’ubworozi butarenze hegitari ebyiri.

Uyu musoro uzafasha nde?

Uretse kuba inzego z’ibanze zizabona amahoro, uyu musoro mushya uzagira ingaruka nziza ku muturage ufite inzu imwe yo guturamo kuko atazongera kuyisorera. Iri tegeko rishobora kuzakomerera umuturage wigwijeho ibibanza by’inzu zo guturamo ariko atarubaka kuko azajya abisorera hiyongeyeho 50% by’umusoro wose, kimwe n’abubatse inzu ku buso bunyuranyije n’ubugenwa n’inama njyanama z’uturere.

Ingabire Marie Immaculée yibajije impamvu yo gutora itegeko ridafasha umuturage

Ingabire Marie Immaculée, Impirimbanyi mu kurwanya ruswa n’Akarengane akaba n’Umuyobozi wa Transparency International Rwanda, yabwiye IGIHE ko atamenye igihe iri tegeko ryagiriye muri Komiyiso, kuko ngo abantu bari bataryumvaga.

Yagize ati “Muri iri tegeko harimo kwirebaho cyane, baravuga ngo abo batazazamurira imisoro ngo ni inganda, abo kandi ni bo bacuruza bakunguka. Ibi bivuze ngo njyewe w’umuturage ubutaka bwanjye kubera ko mbutuyeho ntacyo bumaze kandi ejo ninjya mu muhanda nzaba umutwaro kuri leta.”

Akomeza agira ati “Kuki batareba ko n’uyu munsi hari umuntu wagombaga kujya yishyura ibihumbi 10 Frw ariko bikaba byari byaramunaniye? None urashaka kumusaba ibihumbi 100 Frw, azayavana he? Ubwo uwagombaga kwishyura ibihumbi 100 Frw agiye kuri miliyoni? Ibi bizadindiza ba bandi batagiraga umutungo no guca intege abantu bari bafite umutungo.”

Avuga ko asanga mu gutora iri tegeko harabayemo kurengera, kuko kuri we uyu musoro urenze ubushobozi bw’Umunyarwanda.

Uturere tuzizera amafaranga ava mu baturage tuyabure

Ingabire yavuze ko nubwo iri tegeko rigamije ko uturere twihaza mu ngengo y’imari, ngo bishobora kuzagorana kuko umuturage azabura amafaranga yo gusora.

Agira ati “Impamvu bavuguruye itegeko ni ukugira ngo uturere twihaze mu misoro, ubu murabikoze ariko abaturage bizabanira, nibimara kubananira rya tegeko riranirwe gushyirwa mu bikorwa. Nta kamaro ko gutora itegeko uribona ko rifite imbogamizi. Ikindi gikomeye abantu bagomba kwitondera, ni uko iyo utishyuye umusoro ni umwenda uba ugiyemo leta kandi leta ntiyamburwa. Iyo ufite iragukurikirana ikazawufata ikawuteza ikiyishyura. Nonese ko mbona bigiye kubangamira Abanyarwanda?”

“Byose byumvikane neza njye nshyigikiye umusoro 100%, nta nubwo nasaba leta ibijyanye n’ubuvuzi n’ibindi, abaturage tudasoze ntibyashoboka ariko uwo musoro ugomba kuba ushobora kuboneka. Bikumariye iki kuvuga ko uzabona miliyari 5 Frw abantu bakananirwa kwishyura ntubone na miliyari 2 Frw, bigatuma na gahunda wapanze zose zipfa. Bakwiye kubitekerezaho, erega ibintu abaturage batishimiye ari benshi leta ikwiye kumva ko harimo ikibazo.”

Ingabire yavuze ko ahari ibibazo abantu bagomba kubiganiraho kuko aribwo buryo bwiza bw’umuturage bufasha leta gushaka umuti wabyo.

Iri tegeko rizatangira gukurikizwa muri Mutarama 2019, aho biteganyijwe ko umusoro ku mutungo utimukanwa uzajya utangwa bitarenze impera z’umwaka, naho uw’ipatanti uzajya utangira gutangwa mu ntangiriro z’umwaka.

Ingabire asanga uturere tuzategereza umusoro uva mu baturage tukawubura

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza