00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Uko wahangana n’ubwoba bw’ahazaza

Yanditswe na Sonia Umuhoza
Kuya 28 June 2022 saa 08:57
Yasuwe :

Mu gitondo cyo ku itariki ya 24 Gashyantare uyu mwaka, ibisasu karundura by’Abarusiya byarashwe muri Ukraine, byibanda ku Burasirazuba bw’icyo gihugu cyari cyinjiye mu ntambara n’u Burusiya n’ubu igikomeje, aho benshi bavuga ko iherezo ryayo ritari hafi aha.

Valerii Arbuzov w’imyaka 34 yabanje gukeka ko ari ibisanzwe, akumva bitaba ari icyemezo cyiza gusiga inzu yubatse i Kyiv, Umujyi yakoragamo akazi ko guhanga porogaramu za mudasobwa, aho yari umwe mu bakozi bahembwa neza mu kigo cya Skylum kiri mu bihagaze neza muri icyo gihugu mu bijyanye n’ikoranabuhanga.

Icyakora ibintu byahindutse mu gitondo cyo ku wa 2 Werurwe ubwo igisasu gikomeye cyatigisaga inzu yabo kikenda kuyisenya, bigatuma uyu mugabo n’umuryango we bafata icyemezo cyo gusiga ibyabo byose bakagenda, aho bahungiye mu Burengerazuba bwa Ukraine, aho badafite inshuti n’imiryango kandi kubona ibibatunga bikaba ari ihurizo rikomeye.

Ibyago nk’ibi, kimwe n’ibindi bitandukanye, ni kimwe mu bishobora gutuma umuntu ahangayikira ubuzima bwe bw’ejo hazaza, kandi uyu muhangayiko ushobora guteza ibibazo bikomeye ku buzima bwa muntu, mu gihe utaramuka ugenzuwe neza.

Kugira ubwoba bw’ahazaza bisobanurwa nko kugira umuhangayiko uterwa n’uko utazi neza uko ejo bizaba bimeze, ndetse n’uburyo uzarushaho kugira ubuzima bwiza. Nta muntu uba azi neza uko ibintu bizagenda ejo hazaza, ariko kenshi iyo umuntu yateguye ubuzima bwe, akabuha umurongo runaka, ashobora kugira icyizere cy’uko hari ibintu byiza bizamubaho, uretse ko no kumenya uburyo azitwara mu bibi bishobora kubaho byose bituma agira icyizere cy’ejo hazaza.

Ubushakashatsi buherutse gukorwa muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, bwagaragaje ko abantu 75% babajijwe, bagaragaje ko bahangayikishijwe n’ubuzima bwabo bw’ejo hazaza, aho badafite icyizere cy’uko bazagira ubuzima bwiza kurusha ubwo barimo uyu munsi, ibyo bikabatera ubwoba.

Iki kibazo cyarushijeho gukaza umurego mu bihe bya Covid-19, aho abantu benshi batakaje akazi kandi bakamara igihe kinini bari mu ngo zabo, aho babonaga umwanya uhagije wo gutekereza ku buzima bwabo, bikarangira batewe ubwoba n’ibyo bashobora kunyuramo mu bihe biri imbere.

Covid-19 yaje n’ubundi ikibazo cy’abatewe ubwoba n’ahazaza kiri kwiyongera, cyane cyane urubyiruko ruvuga ko ihindagurika ry’ikirere ari impamvu ikomeye ituma batagirira icyizere ahazaza habo.

The Guardian yanditse ku bushakashatsi buherutse gutangazwa n’Ikinyamakuru cy’ubushakashatsi, ‘Lancet’ bugakorerwa ku rubyiruko rurenga ibihumbi 10 rufite hagati y’imyaka 16 na 25, bwagaragaje ko iyangirika ry’ikirere ari yo ngingo ya mbere ibahangayikishije, igatuma bagirira ubwoba ejo hazaza.

Kugira ubu bwoba bw’ahazaza bishobora kugira ingaruka zikomeye ku buzima bwa muntu, kuko bishobora kumubuza gutanga umusaruro ushobora no kugira uruhare mu gutuma ubuzima abayemo bugenda neza. Niyo mpamvu tugiye kugaruka ku bintu ushobora gukora mu gihe ufite ubwoba bw’ahazaza hawe, bikaba byagufasha kubushira.

1. Fata umwanya wo kwitekerezaho

Bitewe n’iterambere ry’ikoranabuhanga, abantu ntibagikunze kugira umwanya bonyine ngo bawukoreshe bitekerezaho. Ibi ni ikibazo gikomeye kuko bituma umuntu ahora mu Isi yiruka, ishobora kuba yuzuyemo ibimuhangayikisha gusa.

Kwitekezaho bituma umuntu abona aho afite intege nke, dore ko nazo zishobora gutuma adatanga umusaruro, bityo akagira umuhangayiko w’uko adashobora guhindura ubuzima arimo uyu munsi, ku buryo bwahinduka bwiza ejo.

Kwitekerezaho bihesha umuntu ubushobozi bwo gutegura ejo hazaza, akaba azi neza ko ari kuhakorera magingo aya, bityo aho guhangayikishwa n’uko ejo azaba ameze, agaterwa imbaraga n’ibyo yifuza kuzageraho, byose abona ari uko afashe umwanya wo kwitekerezaho.

2. Menya icyo ushaka

Kenshi umuhangayiko no gutinya ejo hazaza bishobora gushingira ku kutamenya neza icyo wifuza mu buzima. Uku kutagira ubumenyi bw’icyo ushaka bituma uhorana umuhangayiko, ari na ko utinya ejo hazaza.

Mu rwego rwo guhangana n’iki kibazo, ni byiza kureba icyo wumva wifuza kugeraho mu buzima bwawe, noneho ugashyiraho gahunda izatuma ukigeraho, kandi ntiwibeshyere ngo uteganye ibidashoboka, kuko byarushaho kukongerera umuhangayiko n’ubwoba bw’ahazaza.

3. Kora ibigushimishije

Buri muntu agira ikintu kimushimisha, yaba ari kureba ibintu runaka, gukora ibintu runaka n’ibindi. Ni byiza kugira ikintu kigushimisha, ukajya ukigenera umwanya mu buzima bwawe, ibyo birushaho kuguha amahoro n’umutuzo.

4. Suzuma imyitwarire yawe

Imyitwarire ya muntu ni ingingo ikomeye ituma agira uburyo abona ubuzima. Iyo ufite ingeso mbi, bishobora kukubuza amahirwe mu buzima, bigatuma utagira inshuti, byose bikarushaho kugusunikira mu kwiheba no kwiburira icyizere.

Ni byiza kugira ingeso n’imyitwarire myiza, kuko bikurinda guhora ufata ibyemezo bishobora gutuma wicuza, ibi na byo bigatuma wubaka ubuzima bwiza.

5. Witakaza umwanya

Gutakaza umwanya ni kimwe mu bintu bituma abantu bicuza cyane. Si byiza kuwutakaza, ahubwo ni ingenzi cyane kuwukoresha igikwiriye, yaba ari ukwiyubaka no kubaka ubuzima bwawe bishingiye ku ntego n’imigambi wateguye.

Bimwe mu byagutesha umwanya harimo kumara igihe kinini mu bigare cyangwa inshuti mbi, kumara umwanya munini ureba televiziyo cyangwa imbuga nkoranyambaga, ibirori bikabije n’ibindi.

Hari uburyo bwinshi bushobora gutuma uhangana no kugira ubwoba bw'ahazaza

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .