Abanyamakuru bihanijwe ku gutiza amapiki abashaka gusenya bitwaje ubwisanzure

Yanditswe na Ntabareshya Jean de Dieu
Kuya 28 Gashyantare 2021 saa 08:17
Yasuwe :
0 0

Inzego zitandukanye n’abashakashatsi bagaragaje ko itangazamakuru ridakwiriye kuba umuyoboro uha rugari abahakana n’abapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi bitwaje ko ari ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo.

Akenshi iyo uvuze ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo bivuze uburenganzira bwo kuvuga ikiri ku mutima wa we cyangwa se uko wumva ikintu runaka.

Hari abakunze kubyuririraho bakagaragaraza ko ari uburenganzira bwabo kuvuga ibyo batekereza ku ngingo runaka.

Ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo bw’umuntu ntabwo bukwiye gusesereza no kwimakaza ingengabitekerezo ya Jenoside cyangwa gusenya sosiyete nk’uko biri kugaragara muri iyi minsi.

Mu kiganiro Dusangire Ijambo cyatambutse kuri Televiziyo Rwanda kuri iki Cyumweru, cyatumiwemo abasesenguzi batandukanye, hagaragajwe ko inzego zibishinzwe zikwiriye guhaguruka zikamagana abakomeje kuririra ku bwisanzure bwo gutanga ibitekerezo, bagatandukira bagapfobya cyangwa bagahakana Jenoside yakorewe Abatutsi.

Iki kiganiro cyitabiriwe n’abarimo umunyamategeko n’umushakashatsi muri CNLG Bideri Diogène, umudepite Izabiriza Médiatrice, umushakashatsi Tom Ndahiro, Rukerintare Albert uba mu Bubiligi na Mudahogora Chantal, Umunyarwanda uba muri Canada.

Iki kiganiro cyagarukaga ku burenganzira bwo gutanga ibitekerezo no gupfobya Jenoside yakorewe Abatutsi 1994.

Ubusanzwe itangazamakuru rifite inshingano zo kwigisha, gutangaza amakuru no gufasha abantu mu kwidagadura.

Mu itegeko rigenga itangazamakuru mu Rwanda mu ngingo yaryo ya 17 igira iti …ubwisanzure bwo kugaragaza ibitekerezo n’ubwo kumenya amakuru ntibugomba kubangamira ituze rusange rya rubanda n’imyifatire iboneye, uburenganzira bwa buri muntu bwo kugira icyubahiro n’agaciro mu maso y’abandi n’ubwo kutagira, uwivanga mu mibereho ye bwite n’iy’umuryango, we; bwemerwa kandi iyo butabangamiye agaciro k’umugore n’irengerwa ry’abana n’urubyiruko.”

Itegeko ryo mu 2013 rishyiraho icyaha cy’ingengabitekerezo ya Jenoside n’ibindi byaha bifitanye isano nayo, rivuga ko guhakana Jenoside bishingiye ku magambo agoreka ukuri kuri Jenoside hagamijwe kuyobya rubanda no kwerekana ko Jenoside yakorewe Abatutsi itateguwe.

Rikomeza rivuga ko gupfobya bigizwe n’amagambo agabanya uburemere cyangwa ingaruka za Jenoside yakorewe Abatutsi no koroshya uburyo Jenoside yakozwemo.

Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano rigaragaza ko ibyaha by’ingengabitekerezo bihanishwa hagati y’imyaka itanu n’imyaka 15 y’igifungo hiyongereyeho n’ihazabu y’ibihumbi 500 Frw kugeza kuri miliyoni 2 Frw.

Umudepite mu Ntego Ishinga Amategeko, Izabiriza M. Médiatrice yongeye kwibutsa impamvu yo gushyiraho itegeko rihana abahakana bakanapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Ati “Amategeko iyo tugiye kuyashyiraho tubanza kuganira n’ibyiciro bitandukanye by’Abanyarwanda. Hagiye habaho impaka ariko tukareba icyaha icyo ari cyo. Twagombaga kureba icyakorwa kugira hatazongera kubaho ikintu kizatuma Abanyarwanda bongera kuvuga ngo turavogera. Ubwo bwisanzure nta bwo tuvuga ngo turabuvogera kandi itegeko nshinga ari ryo rinabutanga.”

Yavuze ko bakomeza kwigisha abaturage kugira ngo babashe kumenya neza iri tegeko n’icyo riteganya.

Ati “Ikintu nabonye gikomeye ni uko kwigisha ari uguhozaho. Dukwiye kurushaho kwigisha, gukomeza kwigisha abaturage cyane cyane kuri iri tegeko turi kuvugaho. Ubuyobozi burahari bwagiye bukemura ibibazo bikomeye, rero uwaza agamije guca intege abaturage, uwo ntituzamwemerera, ubuyobozi ntibuzamwemerera.”

Umujyanama Mukuru mu by’amategeko akaba n’umushakashatsi muri CNLG, Bideri Diogène yagarutse cyane ku itegeko rihana Jenoside kandi ashimangira ko nta muntu ukwiye kugira urwitwazo ko atarizi.

Ati “Ntekereza ko iri tegeko buri munyarwanda yari akwiriye kurimenya. None se niba yarabashije gufata mu mutwe Bibiliya, ni gute byamunanira gufata mu mutwe iri tegeko. Umunyamakuru nawe akwiye kugira ubusesenguzi mu byo agiye gutangaza, akavuga ngo ukuri ni uku. Niba itangazamakuru rifite inshingano zo kwigisha no gutangaza amakuru, birakwiye ko umuntu avuga ati nakuye iki mu itangazamakuru.”

Bideri asanga gufata umwanya wo kwigisha cyane atari cyo cyagabanya umubare w’abagaragaraho guhakana no gupfobya Jenoside ahubwo hakwiye gukurikizwa itegeko cyane ko n’abagaragaraho gupfobya Jenoside yakorewe Abatutsi akenshi usanga bahakana ibyo bakoze, kandi ko bitoroshye kwigisha umuntu uhakana ibyo yakoze.

Yakomeje avuga ko buri Munyarwanda afite ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo nk’uko abyemererwa n’Itegeko Nshinga n’andi mategeko ariko adakwiye gutandukira ngo akoreshe imvugo zibujijwe n’amategeko Igihugu kigenderaho.

Umushakashatsi Tom Ndahiro wanabaye umwanditsi mukuru mu kinyamakuru Imvaho Nshya, yavuze ko itangazamakuri ridakwiye kureba abantu basenya ngo ribatize amapiki.

Ati “Icyo dukwiye gukora ntidukwiye kureba abantu basenya, ngo natwe tubatize amapiki. Niba mu nshingano ze [umunyamakuru] ari ukwigisha rigafasha kumenyesha. Umunyamakuru si umuntu utagira umutima nama udatandukanya ikiza n’ikibi. N’ubwo tutabajyana mu nkiko , ubwabyo kubivuga no kubigaragaza tukabinega nawo ni umuti.”

Yavuze ko uwagaragaje ko afite ibitekerezo bigamije kurimbura abantu cyangwa gupfobya Jenoside itangazamakuru ridakwiriye kumuha umwanya.

CNLG, ikunze gutangaza ko muri ibi bihe byo kwitegura ibikorwa byo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda 1994, abaturage bakwiye kwirinda ikintu cyose cyagaragara nko kubiba urwango, amacakubiri, guhakana no gupfobya Jenoside no kwirinda ibyakongera gusubiza Abanyarwanda mu icuraburindi no kuyobya rubanda.

Abashakashatsi bagaragaza ko mu byiciro byo gushyira mu bikorwa Jenoside, icya nyuma ari ukuyihakana ariyo mpamvu buri wese akwiriye kurwanya ubigerageza yaba abizi cyangwa atabizi.

Urwibutso rwa Jenoside rwa Kigali ni rumwe mu bibitse amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi muri Mata 1994 (Ifoto: Kigali Genocide Memorial)

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .