Indwara 10 za mbere zica abantu benshi mu Rwanda

Yanditswe na Ndahayo Emmanuel
Kuya 28 Nzeri 2020 saa 02:08
Yasuwe :
0 0

Muri raporo igaragaza imiterere y’urwego rw’ubuzima mu Rwanda hagati ya 2017 na 2019, hagaragazwa indwara 10 zihitana abantu benshi mu byiciro by’abagabo n’abagore, ku isonga hakaza izifitanye isano n’ubuhumekero.

Raporo y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare (NISR) yo muri 2012, yagaragazaga ko nibura abantu 79 465 bitabye Imana muri uwo mwaka. Bibarwa ko iyi mibare ubu iri hagati y’abantu 80 000 na 90 000, bitewe no kwiyongera kw’amavuriro yarushijeho gutuma abantu bapfuye basuzumwa, hakagaragazwa icyabishe.

Ikindi cyazamuye uyu mubare ni uko Abanyarwanda bari kwiyongera, bikajyana n’uko abasheshe akanguhe mu gihugu, n’ubwo bakiri bake ugereranyije n’impuzandengo y’urubyiruko, barushijeho kwiyongera kandi bari mu byiciro biba bifite ibyago byo kwitaba Imana.

Indwara 10 zishe abagabo benshi mu mwaka ushize

Iyi raporo igaragaza ko indwara zifitanye isano n’ubuhumekero ari zo zishe abagabo benshi mu Rwanda, aho zihariye 9.5% mu bagabo bapfuye bose. Indwara zifitanye isano n’imikurire y’umwana zaje ku mwanya wa kabiri, zahitanye 9.4%.

Hari kandi indwara y’igituntu yishe 8.3% mu bagabo bahitanywe n’indwara mu Rwanda, ikaza ku mwanya wa gatatu. Indwara z’impiswi zishe abagabo 5.6% zikaza ku mwanya wa kane, zigakurikirwa n’impanuka zo mu muhanda zihariye 5.2%, bikazishyira ku mwanya wa gatanu.

Ku mwanya wa gatandatu hari malaria yishe abagabo 4.5% by’abagabo bitabye Imana, igakurikirwa n’indwara z’umwijima zishe abagabo 4.1%.

Ku mwanya wa munani hari indwara y’iturika ry’imitsi ijyana amaraso mu bwonko (stroke), yahitanye 4%, ku wa cyenda hari indwara (ubumuga) umuntu avukana cyangwa agira akiri muto, bwishe 3.9%, Sida ikaza ku mwanya wa 10 aho yishe abagabo 3.6%.

Indwara 10 zica abagore benshi

Ku ruhande rw’abagore, indwara za mbere zibazahaza cyane ni indwara zifitanye isano n’ubuhumekero zishe abagera kuri 9.3% mu mwaka ushize, zigakurikirwa n’indwara zifitanye isano n’imikurire y’umuntu, zishe 7.9%.

Ku mwanya wa gatatu hari indwara zifitanye isano n’impiswi zishe 5.8% naho iturika ry’udutsi tujyana amaraso mu bwonko zica abagore 5.6%, bizigira iza kane mu kwica benshi mu Rwanda.

Indwara ya Sida yishe abagore bangana na 5.1% by’abagore bapfuye umwaka ushize, naho 5% bahitanwa n’indwara y’igituntu yaje ku mwanya wa gatandatu.

Malaria yishe abagore 4.4% naho indwara yo guhagarara k’umutima yica abagore 4.2% mu mwaka ushize, iza ku mwanya wa munani.

Indwara zifitanye isano y’imikurire y’umuntu zishe abagore 3.8% naho indwara zifitanye isano n’umwijima zica abantu 3.7%, ari na zo ziza ku mwanya wa 10 mu zishe abagore benshi mu gihugu.

Leta yazamuye ishoramari mu buvuzi

Muri rusange leta y’u Rwanda yazamuye urwego rw’ubuzima mu gihugu binyuze mu kongera umubare w’ibitaro, abaganga, ibikoresho ndetse n’ingengo y’imari igenerwa urwego rw’ubuvuzi mu Rwanda.

Nk’ubu igihugu cyashoye 15.8% by’ingengo y’imari mu mwaka ushize mu bikorwa by’ubuvuzi, biri hejuru ya 15% byiyemejwe n’ibihugu bya Afurika.

Igihugu cyari gifite ibitaro 1 735 mu mwaka ushize, bivuye ku 1 285 muri 2016. Aha habariwemo n’ibitaro byigenga. Muri byo, 89% bifite amashanyarazi aturuka ku muyoboro rusange w’igihugu, mu gihe 11% yo atarawugeraho. Muri ayo 11% asigaye, 57% akoresha moteri, 29% agakoresha imirasire y’izuba.

Naho 96% by’ibitaro byose biri mu gihugu bigerwaho na murandasi, 4% gusa ni byo bitaragerwaho n’iri koranabuhanga risigaye ryifashishwa cyane mu gutanga raporo n’ibindi byihutirwa.

Muri 2017, byatwaraga umunyarwanda iminota 49 kugira ngo abe ageze ku bitaro, mu gihe iyi minota yari 91 muri 2010, ibi byatewe n’uko muri icyo gihe, leta yashyize imbaraga nyinshi mu kongera umubare w’amavuriro ari mu gihugu.

Ku bijyanye n’itangwa ry’amaraso, 92.6% by’amaraso yatswe n’ibitaro byarayahawe mu mwaka ushize, ahanini bigizwemo uruhare n’ikoreshwa ry’utudege duto dutwara amaraso (drones).

Mu mwaka ushize kandi igihugu cyari gifite imbangukiragutabara 273 zivuye ku 112 muri 2010. Imwe ishobora gukoreshwa n’abaturage 45 327.

Mu mwaka ushize kandi igihugu cyari gifite abaganga 1 492, barimo 642 b’inzobere. Ibi bivuze ko umuganga umwe yita ku barwayi 8 294, mu gihe intego y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku buzima, OMS, ari uko byibura igihugu cyaba gifite umuganga umwe ku barwayi 1000, intego n’ibihugu byateye imbere bitarageraho ku kigero cyiza.

Iyi mibare ariko yarazamutse cyane kuko mu mwaka wa 2010, umuganga umwe yitaga ku barwayi 16 000. Intego ni uko igihugu kizaba gifite umuganga umwe ku barwayi 7 000 bitarenze umwaka wa 2024.

Indwara z'ubuhumekero ziza ku isonga mu kwica abantu benshi mu Rwanda

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .