00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Ibyagufasha gukarishya ubwonko bwawe ntujye wibagirwa

Yanditswe na Zigiranyirazo Bajecteur
Kuya 11 Mutarama 2023 saa 01:21
Yasuwe :

Birashoboka ko ubwonko bwawe bukarishye mu buryo utajya utekerezaho kuko ari rumwe mu ngingo zidasanzwe kandi zitangaje. Mu bushobozi bw’ubwonko harimo no kwibagirwa, kimwe mu bifatwa nk’ibyiza kuri bwo.

Sharan Ranganath, ni umwarimu wigisha ibijyanye n’imitekerereze muri Kaminuza ya California Davis.

Yasobanuye ko abantu babaye bibuka ibintu byose, ubwonko bushobora kuba nk’ikimoteri ugasanga bwuzuwemo n’ibintu by’imburamumaro ahakabaye hajya ibikenewe.

Akomeza avuga ko icy’ingenzi ari ukwibuka ibintu runaka bifite igisobanuro gifatika kuko umuntu ahura na byinshi mu buzima bwa buri munsi biba bitari ngombwa ko akomeza kwibuka.

Atanga inama ko ikintu umuntu abona ko ari ingenzi akwiye no kucyibuka. Icyo bisaba ni ukugishyiraho umutima n’intekerezo kugira ngo azabashe kucyibuka igihe bibaye ngombwa.

Ranganath yavuze ko kwibagirwa ari ibintu bibaho, nk’aho umuntu ashobora kwinjira mu cyumba yahagera agahita yibagirwa icyo yari agiye kurebayo, kuba yaba arimo kuvugana n’undi ariko izina rye rikamwisoba, ndetse hari n’ubwo umuntu ashobora kukwibutsa ibihe mwahuriyemo ntuhite ubyibuka.

Ibindi akomozaho byibagiza umuntu, harimo uburwayi bushobora kuviramo umuntu ihungabana, indwara ya Alzheimer ituma umuntu yibagirwa bya hato na hato cyangwa izindi mpamvu ziterwa n’izabukuru.

Hari uburyo bushobora gufasha umuntu gukarishya ubwonko bwe bikamufasha kujya yibuka cyane akanaca ukubiri n’ibyo bibazo byose bivamo uburwayi bwibasira ubwonko n’ubundi buzima bwo mu mutwe.

Umuntu ashobora gufashwa biciye mu kuganirizwa cyangwa byaba ngombwa akanahabwa imiti, bikabashisha ubwonko bwe kujya yibuka ibintu binini ndetse n’ibito ntabyibagirwe.

Tangira kwita ku bikorwa n’ibiganiro by’ingenzi

Inshingano zo mu buzima bwo muri iki gihe, zisaba abantu kwita kuri byinshi, bikaba byabaviramo kubura intama n’ibyuma.

Aha hatangwa urugero nk’igihe uri kugirana n’abandi ikiganiro ariko kikaza kurangira wumva utazi n’ibyaganiriweho kubera hari abakurogoyaga baguhamagara kuri telefoni cyangwa bakoherereza ubutumwa budufi.

Ranganath asobanura ko ibyo bituma utabasha kwibuka ibyo wagiye ucamo kubera ko byabaye usa n’udahari.

Uku kuba ahantu ariko umeze nk’udahari mu ntekerezo bigaragazwa nk’intandaro itera umuntu kwibagirwa ibintu bya hato na hato, akaba yayoberwa aho ashyize imfunguzo, amataratara cyangwa ikindi kintu runaka nk’uko byemezwa na Daniel Schacter wigisha muri Kaminuza ya Havard.

Gerageza gutuma ibyaranze umunsi uwo ari wo wose bitibagirana

Akenshi usanga abantu bibuka ibintu byabateye ubwoba, ibyabanejeje cyane, ibyabahangayikishije n’ibyabateye umubabaro.

Ni yo mpamvu umuntu ashobora kwibuka itariki yakoreyeho ubukwe, ariko ntiyibuke igihe yahanye gahunda n’umukunzi we ngo bahurire ahantu runaka ku nshuro ya 10.

Kugira ngo ubashe kutagira ibyo wibagirwa mu byaranze umunsi runaka, ni ngombwa ko ubigira ibintu by’ingenzi kandi bidasanzwe kuri wowe. Ibi bigufasha kwibuka byose kugeza no ku iduka waguzemo ikanzu cyangwa inkweto n’igihe wabiguriye.

Nelson Dellis wahize abandi inshuro eshanu mu marushanwa yo kwibuka abera muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, yagize ati “ubuzima bwanjye bwose nabugize ubwo kutibagirana.”

Ni ibintu yiyemeje nyuma y’aho umubyeyi we apfuye azize uburwayi bwa Alzheimer butera umuntu kwibagirwa bya hato na hato, ari na cyo cyatumye we ashaka uburyo bwatuma atazajya yibagirwa, ibyanamuhesheje kuba uwahize abandi mu marushanwa, nyuma y’imyaka ibiri yari ishize atangiye urwo rugendo.

Buri mpera y’umunsi, tekereza ku byo wifuza kwibuka

Schacter uretse kuba umwarimu muri Kaminuza ya Havard, azwiho kuba yaragaragaje ibimenyetso birindwi bifasha mu kwibuka, aho avuga ko gufata umwanya runaka mu gihe umunsi wenda kurangira, ugatekerezeza ku byawuranze utifuza kwibagirwa, bigufasha kubigeraho nta kabuza ndetse Dellis yunga mu rye ko iminota itanu iba ihagije ngo utekereze ku byaranze umunsi.

Bavuga ko n’iyo waba wiyizi nk’umuntu urangwa no kwibagirwa, ushobora kwitoza ukimenyereza kwibuka kandi ko ari ibintu bishoboka mu gihe hari ubushake

Abahanga bavuga ko hari imyitozo umuntu yakora ikamufasha kutibagirwa

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .