00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

U Rwanda rwakiriye Inama y’Ihuriro ry’Inteko Zishinga Amategeko mu bihugu bya ‘Francophonie’

Yanditswe na Kanamugire Emmanuel
Kuya 5 July 2022 saa 06:14
Yasuwe :

Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda yakiriye Inama ya 47 y’Ihuriro ry’Inteko Zishinga Amategeko mu bihugu bikoresha Igifaransa (Assemblée Parlementaire de la Francophonie: APF), izasuzumirwamo ibibazo bikomeye byugarije Isi n’uburyo byabonerwa ibisubizo binyuze mu bufatanye bw’inzego zitandukanye.

Iyi nama iteganyijwe kuva kuri uyu wa Kabiri, tariki ya 5 ikazasozwa ku wa 9 Nyakanga 2022, i Kigali, ku butumire bw’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda. Inteko Rusange yaryo iterana inshuro imwe mu mwaka, ikabanzirizwa n’izindi ziyitegura zirimo iya Biro [yatangiye uyu munsi] iz’amakomisiyo ahoraho n’iz’amahuriro y’abagore n’urubyiruko bari mu Nteko Zishinga Amategeko.

Inteko Rusange ni rwo rwego rukuru runafata ibyemezo. Ni bwo bwa mbere igiye guterana imbonankubone kuva mu 2019 aho ibikorwa byayo bisanzwe bizasubukurirwa i Kigali hakabaho kungurana ibitekerezo, kumenyeshwa ibikorwa by’ingenzi byagezweho no gufata imyanzuro ku ngingo zikomereye ibihugu byo mu Karere ka Francophonie.

Insanganyamatsiko y’ibiganiro igira iti “Imiyoborere ku rwego rw’Isi: Uruhare rw’Inteko Zishinga Amategeko ku kwimakaza amahoro arambye”.

Muri iyi nama, Umunyamabanga Mukuru w’Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), Louise Mushikiwabo azageza raporo y’ibikorwa bye ku bagize Inteko Rusange akazanagirana ibiganiro na bo bizagaruka ku bibazo byo muri Francophonie no ku mikoranire hagati y’inzego zombi.

Uretse Inama y’Inteko Rusange hari n’izindi ziba ku rwego rw’Uturere tune twa APF turimo Afurika, Aziya na Pacifique, u Burayi na Amerika.

Mu 2012 na 2021 u Rwanda rwakiriye Inama y’Abaperezida b’Inama Zishinga Amategeko muri APF ku rwego rwa Afurika, zikaba ari ingirakamaro nk’uko Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda, Umutwe w’Abadepite, Mukabalisa Donatille yabibwiye itangazamakuru.

Ati "Twishimira kwakira izi nama kandi zifite akamaro ku gihugu cyacu no ku Nteko Ishinga Amategeko by’umwihariko kuko ari umwanya mwiza wo gusangira ubunararibonye n’abagize Inteko Zishinga Amategeko z’Ibindi bihugu buri wese akareba aho ashobora kwigira ku wundi."

"U Rwanda rwiteguye gusangiza abandi ubunararibonye ku nsanganyamatsiko ivuga ku “budaheranwa bw’Abanyarwanda n’Iterambere rizana impinduka mu myaka 28 ishize habaye Jenoside yakorewe Abatutsi.”

Yavuze ko mu Ihuriro ry’Urubyiruko Abanyarwanda bazagaragaza ibijyanye n’akamaro ko kongerera ingufu urubyiruko ngo hategurwe ejo hazaza heza naho mu ry’abagore hazagaragazwa intambwe u Rwanda rumaze gutera mu kwimakaza ihame ry’uburinganire bw’umugabo n’umugore mu iterambere.

Muri za komisiyo na ho hari ibiganiro bizatangwa hakurikijwe inshingano za buri komisiyo. Mu biganiro bitangwa hafatwa imyanzuro igashyikirizwa Abakuru b’Ibihugu bigize Umuryango wa OIF koko APF ari urwego ngishwanama.

Inteko Rusange izafungurwa ku mugaragaro tariki ya 8 Nyakanga isozwe nyuma y’umunsi umwe.

Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda yinjiye muri iri Huriro rya ’Francophonie’ mu 1970 ubwo u Rwanda rwari rumaze kuba umunyamuryango wa OIF. Kugeza ubu Inteko Zishinga Amategeko muri Francophonie zimaze kugera kuri 90. Abagera kuri 300 ni bo bazitabira iyi nama.

Perezida w'Inteko Ishinga Amategeko y'u Rwanda, Umutwe w'Abadepite, Mukabalisa Donatille, ubwo yari mu kiganiro n'abanyamakuru

Ibibazo byugarije Isi bizakemurwa n’ubufatanye bw’ibihugu n’inzego zitandukanye

Muri iyi myaka ya vuba Isi muri rusange n’Akarere ka Francophonie by’umwihariko kibasiwe n’uruhurirane rw’ibibazo bitandukanye by’ingutu birimo ihirikwa ry’ubutegetsi ryahungabanyije inzego mu bihugu byinshi bigwiriyemo ibyo muri Afurika yo Munsi y’Ubutayu bwa Sahara.

Hari kandi ibibazo by’iterabwoba byambukiranya ibihugu, Icyorezo cya Covid-19 cyahungabanyije ubukungu ndetse n’intambara y’u Burusiya na Ukraine, byose byahungabanyije imibereho ya muntu n’ibikorwa by’inzego zitandukanye bisubira inyuma.

Inyandiko isobanura imiterere y’iyi nama ikomeza igaragaza ko ibi bibazo wongeyeho iby’abimukira bagenda barushaho kwiyongera hamwe n’imihindagurikire y’ikirere bikeneye gushakirwa umuti mu maguru mashya kuko nta mugabane n’umwe bitareba.

Ibyo byose byibutsa ko imipaka yo ku butaka igira aho irangirira ariko inshingano y’ubufatanye igomba kumvikana nk’uburyo bushobora gufasha abantu guhangana na byo.

Muri iki gihe amahoro n’umutekano byahungabanye ku rwego rw’Isi ngo ni ngombwa ko ibikorwa bihuriweho n’ibihugu bitandukanye bishyirwamo imbaraga kugira ngo gukemura amakimbirane hagati y’ibihugu bibashe koroha hamwe no kuzana ibisubizo binoze, byuje udushya kandi biramba.

Byanze bikunze ibihugu bigomba gukorera hamwe hatagize urwego na rumwe rw’iterambere ruhezwa kugira ngo ibyifuzo bya rubanda bibashe guhabwa agaciro.

Niba ikoranabuhanga ryaratumye Isi isa nk’aho yegerana kandi ibihugu ndetse n’uturere bigakenerana ngo bivuze ko n’ibisubizo byugarije isi byihishe mu miyoborere ikora ku byerekezo byinshi.

Ni muri urwo rwego dipolomasi hagati y’Inteko Zishinga Amategeko ari ngombwa kugira ngo amahoro n’umutekano, iterambere rirambye n’uburenganzira bwa muntu bibashe kwimakazwa hitawe ku mwihariko wa buri hantu n’umuco waho.

Mu 1967 ni bwo ibihugu 21 bikoresha Igifaransa byashinze Ihuriro ry’Inteko zo muri ibyo bihugu ryitwaga ‘Association Internationale des Parlementaires de Langue Française (AIPLF)’. Ryaje kwitwa ‘Assemblée Parlementaire de la Francophonie (APF)’ mu 1998.

APF ifite intumbero yo gukwirakwiza ururimi rw’Igifaransa hamwe n’amahame ya demokarasi n’uburenganzira bwa muntu ku Isi. Uru rwego ruhamagarira Inteko zose gufata ingamba za ngombwa kugira ngo ibyo bigerweho mu bufatanye.

APF iharanira kandi ko abagore n’urubyiruko bahabwa umwanya mu nzego z’ibihugu binyamuryango. Ifite Komisiyo Zihoraho zirimo iy’uburezi, itumanaho n’ibikorwa by’umuco, Komisiyo ya Politiki, iy’Ubutwererane n’iterambere na Komisiyo ishinzwe Ibikorwa by’Inteko.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .