Inshuti z’urukiko zirimo Transparency zavuze ko itegeko rigena umusoro ku bibanza n’inzu risa nk’iryaje guhana

Yanditswe na Ferdinand Maniraguha
Kuya 1 Ugushyingo 2019 saa 03:33
Yasuwe :
0 0

Urubanza Umunyamategeko Edouard Murangwa yarezemo Leta avuga ko itegeko rigenga umusoro ku butaka ryasohotse umwaka ushize rihabanye n’Itegeko Nshinga rwakomeje kuri uyu wa Gatanu.

Murangwa n’abamwunganira bavuze ko ingingo ya 16,17,19 na 20 z’iryo tegeko zihabanye n’itegeko Nshinga kuko zicamo ibice abashoramari, aho basoreshwa batandukanye kandi bose ari bamwe.

Bavuze ko kuba mu itegeko ry’ubutaka havugwa ko umuntu ufite ubutaka adakoresha azajya abwakwa, bihagije ku buryo atari ngombwa kongeraho n’imisoro imuca intege.

Bavuze ko ukurikije imibereho y’abanyarwanda ubu, iyo umuntu abonye amafaranga, ikintu cya mbere abanza gukora ari ukugura ikibanza azatuzaho umuryango. Ngo hari ubwo afata ideni akagura ikibanza, yarangiza kuryishyura agafata irindi ryo kucyubaka ariko ngo itegeko asaba kurihinduka ryo risa n’irigamije gukumira abashaka kubaka.

Kubyo gusoresha inzu zo guturamo 1 %, inzu z’ubucuruzi zigasoreshwa 0.5 % mu gihe inganda zisora 0.1 % nabyo Murangwa n’abamwunganira bagaragaje ko ari ivangura, ngo ahubwo bagakwiriye gusoreshwa hashingiwe kubyo binjiza.

Itegeko kandi rivuga ko ku bantu bafite ubutaka bw’ibibanza babonye mbere y’uko rijyaho, iyo birengeje igipimo cyashyizweho bo ntabwo bazajya basoreshwa 50 % y’ibyarenzeho mu gihe uwabonye ubutaka burenze ubwagenwe nyuma y’uko itegeko rijyaho we azajya asoreshwa 50 % bise umurengera.

Murangwa amaze gutanga ibyo ashingiraho asaba ko itegeko rihinduka, umwanya wahawe abarimu mu ishuri ry’amategeko rya Kaminuza y’u Rwanda baje nk’inshuti z’urukiko.

Turatsinze Emmanuel yavuze ko Itegeko Nshinga n’amategeko y’imisoro byose bishyirwaho kugira ngo umuturage agire imibereho myiza. Kugira ngo byubahirizwe, ngo nuko umusoro utabera umuturage umutwaro.

Bavuze ko itegeko ry’umusoro w’ubutaka n’inzu ryashyizweho bavuga ko bagamije guteza imbere, nyamara ngo imijyi yatezwa imbere n’inganda gusa abaturage badafite inzu zihagije zo guturamo.

Bavuze abaturage benshi mu mijyi bakodesha, bityo kongera umusoro w’inzu zo guturamo bizongera n’igiciro cy’ubukode n’icy’ubutaka, imibereho myiza y’umuturage ihazaharire.

Mu kongera umusoro kandi ngo hasobanuwe ko mu Rwanda udakanganye ugereranyije no mu bindi bihugu bihana imbibi nyamara Turatsinze yavuze ko atari ko byakagenze.

Yatanze urugero rwo muri Kenya aho umuturage waho abarirwa ko yinjiza amadolari 1507 ku mwaka mu Rwanda ho ari amadolari 748. Yavuze ko bigaragara ko ubushobozi bw’abanyarwanda n’ubw’abo mu bindi bihugu bidakwiriye kugereranywa hashyirwaho umusoro.

Habimana Pio, nawe wo muri Kaminuza y’u Rwanda yavuze ko urebye umusoro uzajya ucibwa umuntu ufite ubutaka burenze ubwagenwe n’ufite ubudakoreshwa, bisa nk’aho ari ibihano.

Yavuze ko bitumvikana uburyo umuturage acibwa umusoro umeze nk’ibihano nta tegeko yishe ngo ariryo rimuhana.

Umuyobozo wa Transparency International Rwanda, Ingabire Marie Immaculée waje nk’inshuti y’urukiko, yavuze ko usomye ingingo ya 16 y’iryo tegeko risabirwa guhinduka, bigaragara ko Leta yari ishishikajwe no guteza imbere abacuruzi n’abashoramari.

Yavuze ko ubusanzwe abashoramari n’abacuruzi baba bafite ubushobozi bwinshi, nyamara ngo nibo basabwe imisoro mike.

Yavuze ko kandi gusoresha ibibanza bitubatse n’inzu zo guturamo bizaca intege gahunda ya Leta y’uko buri wese agira aho atura.

Na we yashimangiye ko asanga iryo tegeko rimeze nk’ibihano, ati “Uyu musoro bateganyije ni nk’ibihano ndetse twe twabyise umusorobihano ku bafite ubutaka bunini. Uyu musoro uzarushaho gukenesha umukene ku buryo wasanga twese tuzasubira mu cyiciro cya mbere cy’ubudehe.”

Yavuze ko umuntu ashobora kudakoresha ubutaka kuko nta bushobozi afite bwo guhita abwubakaho cyangwa yaragiye hanze adahari kandi ashaka ko bwubakwaho ahibereye. Bityo ngo hagombaga kurebwa ku mpamvu zituma ikibanza kitubakwa kurusha guhana.

Indi nshuti y’urukiko Ntibaziyaremye Innocent we yavuze ko itegeko ryirengagije gusobanura no kwita ku mpamvu z’ingenzi. Yavuze ko hari nk’ubwo umuntu aba afite ubutaka adakoresha kubera ko ari buto bwasagutse ku kibanza kinini kandi nta wundi musaruro bumuha.

Yabajije uburyo nk’ubutaka bwacishijwemo umuhanda cyangwa ubwasagutse ku kibanza cyubatswemo inzu kandi ari buto nta yindi nyungu bwabyazwa, wavuga ko uzajya ubusoreshwa 50 % kandi ntacyo na nyirabwo abumaza.

Yongeye kugaragaza impungenge z’umuntu uba ufite isambu yahingaga, ejo igishushanyombonera kikahagira ahagomba guturwa. Yavuze ko ubwo butaka buzaba ibibanza bisoreshwa menshi birenge ubushobozi bwe.

Ntibaziyaremye yavuze ko kandi hari nk’umuntu wubaka inzu ye abamo , agatekereza no kubakira ababyeyi bamureze abitura ariko inzu ntayibandikeho ngo ejo nibasaza abavandimwe be batazaza bavuga ko bagomba kuyibonaho umugabane.

Yavuze ko umuntu nk’uwo kumuca umusoro kuko afite inzu ebyiri ari ukumubangamira ndetse no guca uwo muco mwiza wo kuba yashimira abamubyaye.

Twiringiyemungu Joseph we yaje nk’inshuti y’urukiko iri ku ruhande rwa Leta. Yavuze ko we asanga nta vangura riri mu itegeko ryasabiwe guhindurwa.

Yavuze ko amategeko yose y’imisoro atajya areba abaturage bose icyarimwe kuko biterwa n’icyo umushingamategeko yashakaga kugeraho no guteza imbere . Ngo bashobora gushyiraho itegeko riteza imbere bamwe bitewe n’impamvu runaka.

Twiringiyemungu yavuze ko atabibona nk’ivangura kimwe nuko hari ibicuruzwa runaka byongererwa umusoro bitewe nuko Leta wenda ishaka kubica intege. Atanga urugero rw’itabi risoreshwa menshi kuko Leta idashaka ko abantu barinywa cyane.

Abahagarariye Leta barimo Me Fiat Cyubahiro bavuze ko itegeko ryagiyeho rijyanye na gahunda ya Leta yo korohereza abashoramari.

Cyubahiro avuga ku byo gutandukanya inzu zo gucuruza, inganda n’izo guturamo, atari ikibazo kuko n’ubundi inzu z’ubucuruzi n’inganda biba bifite agaciro kanini kurusha izo guturamo. Yavuze ko nubwo umusoro uri hasi ariko bishyura mwinshi.

Yavuze ko kubangamira politiki y’imiturire nabyo atari byo kuko inzu ya mbere yo guturamo isonewe imisoro.

Kuvuga ko uwabonye ikibanza mbere we adasorera ikirenzeho, ngo nuko akigira nta tegeko ryabimubuzaga. Nubwo nta tegeko yashingiyeho, yavuze ko najya no kukigurisha ubwo burenganzira buzakomeza ku wakiguze.

Abunganira leta kandi bavuze ko itegeko ryagiyeho ngo rice intege abaguraga ibibanza byo kubika, bikaba byanavamo indiri y’abagizi ba nabi ndetse bikadindiza gahunda y’imyubakire igamije iterambere.

Inteko iburanisha imaze kumva impande zose, Perezida w’Urukiko rw’ikirenga Prof Sam Rugege wari uyoboye iburanisha yavuze ko umwanzuro uzasomwa tariki 29 Ugushyingo 2019 saa tanu za mu gitondo.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza