Ibidasanzwe mu itegeko ry’umurimo riherutse kuvugururwa

Yanditswe na Nkurunziza Ferdinand
Kuya 11 Mutarama 2020 saa 08:51
Yasuwe :
0 0

Mu mpera z’ukwezi gushize nibwo Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo (MIFOTRA), yagaragaje zimwe mu ngingo zavuguruwe mu itegeko rishya ry’umurimo ryaje risimbura iryari risanzweho ryo mu mwaka wa 2009.

Zimwe mu ngingo zavuguruwe mu itegeko ry’umurimo harimo kuba iminsi igize amasezerano atanditse hagati y’umukozi n’umukoreha yaragabanyirijwe igihe, akavanwa ku mezi atandatu, agashyirwa ku minsi 90.

Ingingo ya 11 y’itegeko ry’umurimo ryavuguruwe, ivuga ko nta muntu uzongera gukoresha umukozi amezi arenze atatu ataramuha amasezerano yanditse.

Muri iri tegeko kandi hashimangirwa ko igihe cy’igerageza cyavuye ku mezi atandatu kijya ku mezi atatu, keretse iyo umukoresha agaragaje ko umukozi uri mu igerageza ataragaragaza ubushobozi buhwanye n’inshingano ze, ngo icyo gihe nabwo umukoresha yandika abisaba kandi abisobanura, nyuma yo kubyemeranyaho n’umukozi.

Hari kandi no kuba umukoresha atemerewe guhindurira umukozi inshingano ziri munsi y’izo yakoraga, kandi zishobora gutuma umushahara w’umukozi ugabanywa mu gihe umukozi atabyemeranyijweho n’umukoresha we.

Iri tegeko rishya kandi ryemerera umukozi utarateganyirijwe cyangwa ngo ashyirwe mu bwishingizi runaka, guhabwa n’umukoresha we ibintu byose bihabwa umukozi wateganyirijwe kandi agahabwa n’ubwishingizi, mu gihe yagize impanuka cyangwa uburwayi biturutse ku kazi.

Kuri iyi ngingo kandi umukoresha ntiyemerewe kwirukana umukozi kubera impanuka cyangwa uburwayi byaturutse ku kazi, mu gihe bitemejwe na muganga ubifitiye ububasha ko umukozi atagishoboye gukomeza inshingano ze.

Itegeko rishya rinavuga ko mu gihe hari gukorwa iperereza ku mukozi, umushahara we ufatirwa, akawusubizwa wose nyuma yo kugirwa umwere.

Aha kandi umukozi wirukanwe kubera ikibazo cy’amikoro cyangwa ikindi kibazo cya tekiniki mu kazi, iyo habonetse undi mwanya uri ku rwego rumwe n’uwo yari asanzweho, cyangwa ikibazo kigakemuka, asubizwa mu kazi nta rindi piganwa ribayeho.

Mu itegeko rishya kandi, umukoresha ategetswe kumenyesha umukozi we amakosa akomeye ashobora kumwirukanisha bitarenze amasaha 48, mu gihe mu itegeko rya kera, igihe ntarengwa cyo kumenyesha umukozi ikosa yakoze rimwirukanisha kitagaragazwaga.

Umukoresha watsindiye isoko rimusaba gukoresha abandi bakozi ntiyemerewe guhabwa amafaranga yose y’isoko yatsindiye atagaragaje ko yamaze kwishyura abakozi yakoresheje. Iyo arengeje iminsi 45 atarishyura abakozi, ikigo cyatanze isoko nicyo kishyura abakozi, gikuye amafaranga mu yo cyagombaga kwishyura umukoresha (rwiyemezamirimo).

Mu gihe imyaka y’umuntu wemerewe guhabwa akazi yagumye kuri 16, muri iri tegeko rishya harimo ingingo yihariye ivuga ko umwana uri hagati y’imyaka 13 na 15 yemerewe gukora imirimo itavunanye mu buryo bwo kwimenyereza, ariko urutonde rw’imirimo itavunanye rukazagenwa n’iteka rya minisitiri ufite umurimo mu nshingano umurimo.

Ku ngingo ya 15 y’itegeko rishya ry’umurimo hagaragaza ko mu gihe ikigo gihinduye izina, abakozi bagifite amasezerano yemewe n’amategeko bakomereza amasezerano yabo ku mukoresha wa kabiri.

Hari indi ngingo mu itegeko rishya ry’umurimo ivuga ku kwirukana umukozi utaramara umwaka mu kazi nta nteguza, atishyurwa integuza ahubwo ahabwa indishyi z’akababaro ziteganywa mu ngingo ya 30 y’iri itegeko ziri hagati y’amezi atatu n’amezi atandatu mu gihe yahabwaga umushahara ku kwezi kumwe.

Umukozi umaze imyaka 10 iyo yirukanwe nta nteguza itegeko rigena ko yishyurwa umushahara hagati y’amezi atatu kugera ku mezi icyenda.

Amasezerano yakozwe mbere yo kuvugurura iri tegeko akurikizwa uko ari, ariko ingingo zitandukanye n’iziteganywa naryo zigahindurwa mu gihe kitarenze amezi 12 rimaze rishyizweho.

Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo ivuga ko kuvugurura zimwe mu ngingo z’itegeko ry’umurimo byashingiye ku kuba hari izatezaga ibibazo hagati y’abakozi n’abakoresha, rimwe na rimwe bikajyana impande zombi mu manza.

Iyi minisiteri kandi yibutsa abarebwa n’iri tegeko barimo abakozi, abikorera n’inzego za leta guharanira ko rikurikizwa uko riri mu rwego rwo kwirinda ibihano n’imanza byaturuka ku kutarikurikiza.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza