00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Amavugurura mu kwishyura inguzanyo yo kwiga, inyungu ya 12% ku barangije ‘Masters’

Yanditswe na Cyprien Niyomwungeri
Kuya 7 Mutarama 2023 saa 07:24
Yasuwe :

Abanyeshuri bazajya bahabwa inguzanyo yo kwiga mu ishuri rikuru rya Leta, iry’abafatanya na Leta ku bw’amasezerano cyangwa iryo mu mahanga, bazajya bishyura hongeweho inyungu yoroshye ibarwa rimwe gusa ku mbumbe y’inguzanyo umunyeshuri yahawe.

Ibi ni bimwe mu bikubiye mu iteka rya Minisitiri rigena ibigenerwa abanyeshuri ryo ku wa 04/01/2023. Ni iteka rireba abanyeshuri bo mu mashuri ya Leta n’ay’abafatanya na Leta ku bw’amasezerano imbere mu gihugu n’abanyeshuri biga mu mashuri makuru yo mu mahanga ku birebana n’inguzanyo yo kwiga na buruse.

Iri teka risobanura ko ‘inguzanyo yo kwiga’ bivuga amafaranga Leta iguriza umunyeshuri kugira ngo yishyure ikiguzi cy’uburezi n’ibindi bimufasha kwiga mu mashuri makuru yo mu Rwanda cyangwa mu mahanga.

Ibishingirwaho mu kugena uhabwa inguzanyo yo kwiga ni ukuba uhabwa inguzanyo ari ku rutonde rw’abaziga mu ishuri rikuru rya Leta, iry’abafatanya na Leta ku bw’amasezerano cyangwa iryo mu mahanga, kuba yarujuje inyandiko isaba inguzanyo yo kwiga no kuba afite amanota fatizo ashingirwaho mu gutanga inguzanyo yo kwiga muri uwo mwaka.

Abazajya bahabwa iyi nguzanyo bazajya bishyura inyungu ingana na 11% ku banyeshuri barangije mu cyiciro cya mbere cy’amashuri makuru na 12% ku banyeshuri barangije mu cyiciro cya kabiri n’icya gatatu cy’amashuri makuru.

Inyungu ku nguzanyo ibarwa igihe cyo gusinya amasezerano y’inguzanyo. Icyakora, ingano ndakuka y’inyungu igaragazwa n’ikigo cy’imari amasezerano y’inguzanyo arangiye.

Muri iri teka kandi, amafaranga y’urugendo, ay’imizigo y’inyongera, ay’ubwishingizi bw’indwara n’ay’ikindi cyihutirwa agenerwa uwahawe inguzanyo yo kwiga wiga mu kigo cy’amashuri makuru cyo mu mahanga ntiyishyurwa.

Umwihariko mu kwishyura inguzanyo yo kwiga ku barimo abikorera

Iri teka rigena ko umunyeshuri wize mu ishuri rikuru rya Leta mu Rwanda yishyura inguzanyo yo kwiga yose yahawe.

Umunyeshuri wize mu ishuri rikuru ryigenga mu Rwanda cyangwa wize mu mahanga yishyura amafaranga y’inguzanyo yo kwiga angana n’ayishyurwa n’uwize mu ishuri rikuru rya Leta inyigisho ziri mu rwego rumwe, icyiciro kimwe no mu gihe kimwe, mu gihe amafaranga y’inguzanyo yo kwiga yahawe iruta ayishyurwa n’uwize mu ishuri rikuru rya Leta inyigisho ziri mu rwego rumwe, icyiciro kimwe no mu gihe kimwe.

Uwahawe inguzanyo yo kwiga ayishyura binyuze mu buryo butatu ari bwo; kuvanwa ku mushahara w’umukozi bikozwe n’umukoresha; kwishyurwa n’uwayihawe ubwe cyangwa kwishyurwa ku bushake n’umunyeshuri ucyiga.

Ku bijyanye no kwishyura ku mushahara, iteka riteganya ko umukoresha yishyura inguzanyo yo kwiga y’umukozi akura 8% ku mushahara mbumbe w’umukozi buri kwezi, uhereye igihe umukozi yashyiriwe mu mwanya.

Icyakora, uwahawe inguzanyo wifuza kwishyura amafaranga arenze 8% ku mushahara mbumbe, agirana amasezerano y’ubwishyu n’ikigo cy’imari.

Iyo uwahawe inguzanyo yikorera cyangwa akorera mu mahanga, cyangwa akorana n’ibigo by’ububanyi n’amahanga bikorera mu Rwanda, ayishyura akurikije gahunda zikurikira nyuma yo kugirana n’ikigo cy’imari amasezerano ya gahunda yo kwishyura.

 Ku nguzanyo itarengeje 2.500.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka ibiri, kandi ubwishyu bushobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri ku gihembwe.

 Ku nguzanyo yo kuva ku 2.500.001 Frw kugeza ku 5.000.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka itatu, kandi kwishyura bishobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

 Ku nguzanyo yo kuva ku 5.000.001 Frw kugeza ku 7.500.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka itanu, kandi ubwishyu bushobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

 Ku nguzanyo yo kuva ku 7.500.001 Frw kugeza ku 10.000.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka itandatu, kandi ubwishyu bushobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

 Ku nguzanyo yo kuva ku 10.000.001 Frw kugeza ku 15.000.000 Frw igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka irindwi, kandi ubwishyu bushobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

 Ku nguzanyo yo kuva ku 15.000.001 Frw kugeza ku 18.000.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka umunani, kandi kwishyura bishobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

 Ku nguzanyo ya arenze 18.000.000 Frw, igihe cyo kwishyura ntigishobora kurenza imyaka icumi, kandi ubwishyu bushobora gukorwa buri kwezi cyangwa buri gihembwe.

Uwahawe inguzanyo ashobora guhitamo kuyishyurira rimwe cyangwa kwishyura mu byiciro.

Iteka rigena ko ku bw’impamvu zihariye, ikigo cy’imari gishobora kugirana n’uwahawe inguzanyo wikorera cyangwa ukorera mu mahanga, cyangwa ukorana n’ibigo by’ububanyi n’amahanga bikorera mu Rwanda ibiganiro birebana n’uburyo bwo kwishyura inguzanyo.

Iri teka kandi riteganya ko umunyeshuri ucyiga ushaka gutangira kwishyura inguzanyo yo kwiga yumvikana n’ikigo cy’imari uburyo yishyura. Kwishyura k’umunyeshuri ucyiga ntibihagarika gukomeza guhabwa inguzanyo yo kwiga, keretse iyo abyumvikanyeho n’ikigo cy’imari.

Umukoresha amenyesha ikigo cy’imari akoresheje inyandiko yabugenewe umukozi washyizwe mu mwanya wahawe inguzanyo yo kwiga, mu gihe kitarenze iminsi 15 y’akazi uhereye ku munsi umukozi mushya yashyiriwe mu mwanya.

Umukoresha amenyesha ikigo cy’imari abakozi bishyuye inguzanyo yo kwiga ku mushahara bitarenze ku munsi wa cumi na gatanu w’ukwezi gukurikiyeho, kandi muri icyo gihe agomba kuba yagejeje amafaranga y’inguzanyo yo kwiga yishyuwe kuri konti yabigenewe y’ikigo cy’imari.

Uwahawe inguzanyo yo kwiga mbere y’uko iri teka ritangira gukurikizwa, guhera mu mwaka wa 1980, ayishyura akurikije amategeko n’amabwiriza byerekeranye n’inguzanyo yo kwiga byakurikizwaga igihe yayihabwaga.

Banki y’Iterambere y’u Rwanda, iherutse gutangaza ko mu bize kaminuza bishyuriwe na leta basabwa kwishyura inguzanyo ya buruse, abamaze kumenyekana aho bakorera bageze ku gipimo cya 90%.

Umwaka ushize kandi iyi banki yamuritse ikoranabuhanga ryiswe ‘Minuza’ rifasha abanyeshuri kurushaho kugerwaho na serivisi z’inguzanyo yo kwiga mu buryo bwihuse ndetse ryitezweho umusanzu mu gutahura abahawe inguzanyo bakanga kuyishyura.

Iri teka kandi riteganya ibijyanye no gutanga ‘Buruse’, ni ukuvuga amafaranga atishyurwa atangwa na Leta ibinyujije ku rwego rubishinzwe agenerwa umunyeshuri wiga mu Rwanda cyangwa mu mahanga hashingiwe kuri politiki y’Igihugu ibigenga.

Rivuga ko ‘iyo uwahawe buruse atubahirije amasezerano yagiranye n’ikigo cy’imari, buruse yahawe ihinduka inguzanyo yo kwiga yishyurwa hakurikijwe ibiteganywa n’iri teka. Icyakora, iyo uwahawe buruse yubahirije amasezerano, ntayishyura’.

Iri teka rigena kandi ko umunyeshuri wigira kuba umwarimu w’umunyamwuga mu mashuri y’inyigisho rusange cyangwa ay’imyuga n’ubumenyingiro, Leta imugenera buruse ingana na 50% y’ikiguzi cy’uburezi gisabwa muri icyo cyiciro buri mwaka w’amashuri.

Uyu munyeshuri wahawe buruse, iyo arangije kwiga agomba gukora akazi k’ubwarimu nibura imyaka itatu mu mashuri ya Leta cyangwa ay’abafatanya na Leta ku bw’amasezerano.

Abarangije icyiciro cya kabiri n'icya gatatu cy'amashuri makuru bazajya bishyura inguzanyo yo kwiga ku nyungu ya 12%

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .