00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Uwanga u Rwanda arakabura u Rwanda, arushakire aho atazarubona

Yanditswe na Mukagasana Yolande
Kuya 2 Nyakanga 2021 saa 12:36
Yasuwe :
0 0

Buri mwaka tariki ya 4 Nyakanga twizihiza Umunsi wo Kwibohora. Uyu munsi hashize imyaka 27 u Rwanda rwibohoye. Ariko rwakwibohora rwagira ruracyari mu rugendo rwo gukomeza kwibohora, ntabwo rurarangiza kuko rwageze kure hatagira kure handi hashoboka. Rwibohoye amacakubiri mu bana barwo, ari na yo yarugejeje aho rwari ruri. Abana babo basubizwa agaciro k’Ubunyarwanda rwari rwaranyazwe n’abanzi b’amahoro yarwo.

Urugendo rutoroshye rwo kwibohora ruracyakomeza nubwo aho rugeze ari aho kwishimirwa. Nidukomerereze aho tubohore imyumvire yacu. Iyo myumvire twapakiwemo imyaka myinshi, tukabuzwa gutekereza ngo duhitemo icyiza twemye. Iyo myumvire y’ubuhezanguni, henshi yigwaga mu mashuri kandi ubuhezanguni iyo buguheranye buvamo indwara idakira imunga ubwonko ikabusiga butagikora, budashobora kukuyobora neza.

Turacyari mu rugendo rwo kwibohora ubukene. Muri urwo rugendo rw’inkubiri, twibohore igihatse byose, ari cyo ingengabitekerezo y’urwango, ari yo yavuyemo Jenoside yakorewe Abatutsi. Ingangabitekerezo yahekuye benshi kandi hari abo yagize imbata. Tutayiranduye burundu twazasubizwa muri ya minsi icuraburindi ryasimbuye izuba, ijoro ridacya rigasimbura umucyo. Nitutayirwanya ngo tuyitsinde, nitutayitaho ngo tuyibohore n’ibyo twibohoye twabiha ingufu zo kugaruka, tugasubira aho tutazikura. Ntitwibagirwe aho twavuye, ejo tutazasubirayo, agaciro twihaye kakazapfa ubusa.

Rubyiruko rwacu ni mwe mizero dufite, muzirinde kwikorera amateka mabi, mutigeze mugiramo uruhare. Mumenye kwibohora ubujiji, amateka mabi agumane banyirayo. Nimwibohore ingoyi y’ubujiji ni cyo mukeneye mbere y’ibindi. Igihugu kikujijura kiba kikwifuriza gutera imbere. Ndabifuriza kutagira ababyeyi gito bazabaraga ubuhezanguni kuko burya umubyeyi gito araga abana ibyamunaniye.

Aho turi hose turate u Rwanda, burya igihugu kiruta byose. Uyu munsi tuzahore tuwuzirikana kuko twawugezeho twabiruhiye. Kugira ngo uyu munsi ushoboke watwaye ibitambo byinshi. Kubyibagirwa ni ukwiyahura. Abana b’u Rwanda bahasize ubuzima kandi nta cyabusimbura. Ntitugomba kwibagirwa uyu munsi, watumye abana b’u Rwanda bagarura ubumuntu, amahoro agasimbura amahano, ubuhezanguni bukaba icyaha kuko nta wuhitamo aho avuka.

Ku Munsi nk’uyu wo Kwibohora, ntidukangwe n’ibihinda by’inyangabirama zisebya u Rwanda ziririmba Jenoside ebyiri. Niba atari injiji mu mitwe ni injiji mu mitima cyangwa ubugome bwasimbuye ubwenge bakibagirwa amateka bazaraga urubyiruko.

Urugero muri nyinshi nabaha ni uru: hashize imyaka 75, Jenoside yakorerwaga Abayahudi mu Burayi ihagaritswe n’ingabo za Amerika zagombye gutabara iz’u Burayi mu ntambara ya kabiri y’isi yose. Izo ngabo zatwitse umugi wa Dresden uri mu majyepfo y’u Budage. Bivugwa kandi ko uwo mujyi warimo inganda nyinshi, zicura intwaro zajyanwaga kurimbura Abayahudi.

Tariki ya 13 Gashyantare 1945, ingabo za Amerika n’iz’u Bwongeleza zishyize hamwe zitwikisha za bombe uwo mujyi, ibyarimo byose birashya ndetse n’abantu. Tariki ya 14 Gashyantare indege ziragaruka zihatera noneho toni 750 za bombe. Bivugwa ko hatewe toni 2978 mu mujyi wa Dresden. Hapfuye inzirakarengane zitabarika zirenga miliyoni, zirimo n’Abayahudi bari bahahungiye Jenoside yabakorerwaga kuko intambara itarobanura.

Ubu amagambo avuga ko habaye Jenoside mu mujyi wa Dresden, asigaye mu bahezanguni bakumbuye ubutegetsi bw’Abanazi twagereranya na Hutu pawa mu Rwanda. Abo na bo kandi bahaguruka iyo icyunamo cy’Abayahudi cyegereje. Nyamara ibyo byatangiye kuvugwa, iyo Jenoside yakorewe Abayahudi igihagarikwa n’ingabo z’isi yose zishyize hamwe, ntibyatumye habaho ihakana n’ipfobya bya Jenoside yabakorewe, kandi ntibivuze ko habaye Jenoside yakorewe Abadage.

Jenoside yakorewe Abatututsi yakozwe n’Abanyarwanda, ihagarikwa n’abana barwo nta munyamahanga ubafashije. Ahubwo amahanga yari kubafasha ni yo yabarwanyaga ngo idahagarara kubera kuyigiramo uruhare. Ni yo mpamvu kuvuga ko mu Rwanda habaye Jenoside ebyiri bitagomba kugira uwo bikanga kuko ari intambara tuzarwana igihe isi izaba ikimeze uko imeze none. Amateka akwiye kutubera urugero.

Uyu munsi ukwiye kuba uwo kwibaza uko twahangana n’ipfobya n’ihakana bya Jenoside yakorewe Abatutsi kuko ari yo ntwaro abanzi basigaye bakoresha basebya igihugu cyacu n’ubuyobozi bwacyo.

Ntidukwiye gutega amatwi abatubeshya demokarasi iwabo nta yihari, usinziriye atabibona ni uwisinzirije. Demokarasi ya mbere ni ukubaha amateka n’indangagaciro byacu tuzaraga abo tubyara. Demokarasi ya mbere ni ukuba ufite ubuzima, icyo urya n’aho uryama. Demokarasi ya mbere ni amahoro n’umutekano.

Indangagaciro z’ababivuga si zo zacu. Indangagaciro zabo ni nyamwinshi. Nyamwinshi yabo kandi si amoko ni politiki na yo bahora bahindura uko bashaka kuko buri wese areba inyungu. Nyamwinshi yabo zi ubwoko badupfunyikiye kuko turi ubwoko bumwe, twese turi bene Kanyarwanda. Iyo nyamwinshi badupfunyikiye ntayo iba mu Rwagasabo kuko turi ubwoko bumwe Nyarwanda. Badupfunyikiye nyamwinshi na bo batasobanukiwe, nyamwinshi y’ibitekerezo bayihindura nyamwinshi y’ubwoko buhimbano bwadutesheje agaciro bukatwambura Ubunyarwanda. Ubumuntu batwambuye bakatugira ikintu, uyu munsi twarabwisubije tububumbatire butaducika.

Ni nde wakwibagirwa uyu munsi muri 1994, abantu bakicwa bazira uko bavutse? Hashize imyaka 27, ubwirakabiri bwabyaye umucyo.
Ni nde wakwibagirwa aho inkotanyi zakuye u Rwanda? Ni nde wakwibagirwa ko zatanze ibitambo byinshi kugira ngo u Rwanda rutazimangana ku ikarita y’isi? Ni nde wakwibagirwa ko zazanye amahoro amahanga aturebera, nubwo abenshi twasigaye mapfubyi? Ni nde? Ni nde? Ni nde wakwibagirwa bigakunda, uretse uwarwifurizaga kuba umuyonga?

Nkotanyi bana b’u Rwanda, ni nde wakwibagirwa igiciro mwatanze, cyo gusiga ibyanyu mugasiga abanyu, mukitanga mutizigama inzara n’inyota bitagira urugero, mugasiga imiryango mugasiga byose kugira ngo urwa Gasabo rugire ituze? Ni nde wakwibagirwa urubyiruko rutabonye intsinzi, rukagwa mu mashyamba rurwanira amahoro, ababyeyi bakamarira abana ku rugamba, hakaba hari abasigaye bigunze kandi bari barabyaye?

Gutanga umwana byasimburwa n’iki? Gutanga amaraso ngo urokore ayandi twabinganya iki? Ni nde wakwibagirwa agaciro mwatweretse ko kudahora nyamara urwango rukiri rwose? Ni nde wakwibagirwa aho mwakuye impunzi mutibagiwe n’abahekuye u Rwanda? Ni nde wakwibagirwa ubumuntu mwashubije inzirabwoba, maze mukishyira hamwe mukiyunga, mukatubera urugero rwo kubana nk’Abanyarwanda, Ubwiyunge bukava mu byiyumviro bukaba bwarahindutse ihame nubwo urugendo rukiri rwose?

Muzabyare muzaheke, muzasubize ingobyi imugongo, maze mwuzukuruze ingoma ibihumbi, u Rwanda rukomeze rwibaruke intwari.

Yolande Mukagasana, umwanditsi akaba n'umushakashatsi kuri Jenoside yakorewe Abatutsi

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Kwamamaza

Special pages
. . . . . .