Uko FPR yahoze ni ko iri, ni na ko izahora (Igice cya 11)

Yanditswe na Tom Ndahiro
Kuya 14 Ukwakira 2017 saa 12:50
Yasuwe :
1 0

Mu ntego-remezo z’umuryango FPR-Inkotanyi, iya karindwi ni “Uguca burundu impamvu zose zitera ubuhunzi no gucyura impunzi”. Ikaba imwe mu ngingo zagiyeho kuva umuryango washingwa mu 1987.

Ikibazo cy’impunzi zari zarabujijwe gutaha n’impamvu yabiteye, cyari ingorabahizi, ariko kandi nticyari kurangira hatabaye kwitaho ibibazo bitera ubuhunzi.

Ubutegetsi bwa Perezida Juvenal Habyarimana ndetse n’ubwo bwakuyeho, bwari bwarirengangije ko kugira uburenganzira ku gihugu ari uburenganzira udashobora kwambura umuntu uko wishakiye. Habyarimana we, uretse no kutita kuri icyo kibazo ntiyashakaga ko kirangira.

Mu mwaka wa 1989, Habyarimana yashyizeho Komisiyo ifite inshingano zo kwiga ku kibazo cy’Abanyarwanda baba mu mahanga n’impunzi zirimo. Hari hashize imyaka ibiri komite nyobozi ya MRND yemeje ko u Rwanda ari “ikirahure cyuzuye” utakongeramo amazi.

Mu kiganiro cyihariye Perezida Habyarimana yagiranye n’umunyamakuru Marie Roger Biloa w’ikinyamakuru Jeune Afrique yasobanuye inshingano iyo yahaye komisiyo (Jeune Afrique, No 1474-5 Avril, 1989 p.9).

Habyarimana yamushubije ko iyo komisiyo iziga ku bibazo by’Abanyarwanda baba mu mahanga harimo n’icy’impunzi gikomeye ku buryo bwihariye. Habyarimana ati “ Iyo Komisiyo izashakisha ibisubizo ifatanyije n’abo bireba bose, barimo ibihugu duturanye bicumbikiye izo mpunzi rimwe na rimwe bikanabaha ubwenegihugu.”

Iyo mvugo y’uko ikibazo cy’impunzi hari abandi cyarebaga cyane batari u Rwanda yakoreshwaga cyane na leta y’u Rwanda icyo gihe. Ahanini ari uburyo bwo kwihunza ikibazo kireba igihugu cy’inkomoko y’izo mpunzi.

Habyarimana yakomeje agira ati “Twiteguye kubakira impunzi, baba bafite ubwo bwenegihugu bw’ibihugu bibacumbikiye cyangwa batabufite, ariko, ibi ntibivuze ko dushaka ko baza gutura mu Rwanda. Aho duhagaze kuri iki kibazo harazwi. U Rwanda ruratuwe cyane, rwaruzuye ku buryo nta na santimetero n’imwe y’ubuso bw’ubutaka bwaturwaho. Mubona se abo batahuka bagatura he mu gihe turi mu biganiro n’ibihugu duturanye ngo bireke na bamwe mu banyarwanda bari mu gihugu babe babyimukiramo? Ibi byaba ari ukwivuguruza…”

Byabaye kwemera atemeye. Kuvuga ko witeguye kwakira abantu udashaka ko batura, ni ukuvuga ko udashaka kubakira. Inkotanyi zarabyumvaga ziti “Aho umwaga utari uruhu rw’urukwavu rwisasira batanu”. Icyo gihe u Rwanda rwari rutaragira abarutuye miliyoni indwi, ubu hari miliyoni zikabakaba cumi n’ebyiri.

Muri uwo mwaka habaye inama ebyiri hagati y’u Rwanda na Uganda zo kwiga ku kibazo cy’impunzi. Izo nama zo ku rwego rw’abaminisitiri, iya mbere yabereye i Kigali ku wa 15-17 Gashyantare 1989, n’iyo ku wa 14-17 Ugushyingo 1989.

Ubushake buke Perezida Habyarimana yagaragarije ikinyamakuru Jeune Afrique, ni nabwo bwakomejwe n’intumwa za leta y’u Rwanda mu nama bagiranye n’iza Uganda ku kibazo cy’Abanyarwanda baba muri icyo gihugu. Uretse inama ebyiri zabaye mu mwaka wa 1989, iya nyuma ni iyabereye i Kigali ku wa 27-30 Nyakanga 1990.

Intumwa z’u Rwanda, ntabwo zari kuvuga ibinyuranye n’ibyo Perezida yari yaravuze ko aribyo biyemeje. Iby’uko u Rwanda rwuzuye bityo rukaba rudashobora kwakira Abanyarwanda baba mu mahanga, mbere yo kubibwira Jeune Afrique, yari yarabitangaje mu mbwirwaruhame yavugiye i Semuto, Uganda, ku wa 5 Gashyantare 1988.

Habyarimana icyo gihe yashimangiye ko ku mpamvu z’ubukungu bw’igihugu butifashe neza byiyongera ku bucucike bukabije bw’abantu bidashokoka ko u Rwanda rwakwakira Abanyarwanda benshi b’impunzi.

U Rwanda mu budasa ku bibi

Byarushya abantu batari Abanyarwanda kumva ko hari ubutegetsi bw’igihugu bwabayeho budashaka abaturage bacyo, kugeza n’ubwo bwifuza ko bwaha ibindi bihugu abantu barwo. Ubwo nabwo ni ubudasa, ariko mu gukora ibidakorwa.

Habyarimana n’ubutegetsi bwe, ntibakoraga ibyo kwikiza abenegihugu kubera ubuswa muri politiki gusa. Harimo n’ubugome burenze urugero. Uretse kwiyambura abantu bakoresheje jenoside mu bihe bitandukanye by’amateka y’u Rwanda uhereye mu 1959, bageze aho bahindura umunyarwanda nk’icyayi, ikawa cyangwa amabuye y’agaciro bashakira ubigura mu mahanga.

Habyarimana avugana na Jeune Afrique ayibwira ko nta santimetero y’ubuso n’imwe wabona mu Rwanda ngo utuzeho abantu mu gihe we ubwe yari afite abana umunani wakwibaza ko atari umuntu wize uzi uko ubwo buso bungana.

Hari hagiye gushira imyaka 30, Abanyarwanda batangiye guhunga ubwicanyi. Ni ikintu bari baragerageje kwiyibagiza ariko gihari.

Ku ya 1 Ukwakira 1990, Inkotanyi zitera, zatabaye igihugu cyari kigeze aharindimuka. Ubutegetsi bwari buhari bwari bufite ibimenyetso ko Abanyarwanda batari bake bari babangamiwe nabwo.

Biracyaza…


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza