Urw’Ikirenga rwatesheje agaciro imwe mu ngingo z’itegeko rigena umusoro ku mutungo utimukanwa

Yanditswe na Ferdinand Maniraguha
Kuya 29 Ugushyingo 2019 saa 02:37
Yasuwe :
0 0

Urukiko rw’Ikirenga rwasomye imyanzuro mu rubanza Leta iregwamo n’Umunyamategeko Edouard Murangwa, rwanzura ko ingingo ya 19 y’itegeko rigena inkomoko y’imari n’umutungo by’inzego z’imitegekerey’Igihugu zegerejwe abaturage ivuga ku gipimo cy’umusoro utangwa ku butaka burenga ku bipimo fatizo by’ikibanza, iteshwa agaciro kuko inyuranyije n’Itegeko Nshinga.

Ingingo ya 19 yavugaga ko igipimo cy’umusoro cyagenwe n’Inama Njyanama y’Akarere kuri buri metero kare y’ubutaka cyiyongeraho mirongo itanu ku ijana asorerwa ubutaka burenga ku bipimo fatizo by’ikibanza cyagenewe inyubako.

Ivuga kandi ko igipimo cy’umusoro cy’inyongera kitareba ikibanza gitunzwe n’uwakibonye mbere y’uko itegeko ritangira gukurikizwa.

Iri tegeko ni rimwe mu yavugishije abantu benshi kuva ubwo ryasohokaga mu Ukwakira 2018. Byatumye Umunyamategeko Murangwa Edouard yitabaza Urukiko rw’Ikirenga asaba ko zimwe mu ngingo z’itegeko rigena inkomoko y’imari n’umutungo by’inzego z’imitegekere y’igihugu, cyane umusoro ku mutungo utimukanwa w’ibibanza n’inzu, ziteshwa agaciro kuko zihabanye n’Itegeko Nshinga.

Yagaragaje imbogamizi ku ngingo ya 16, 17, 19 n’iya 20 z’iryo tegeko aho avuga ko zihabanye n’ingingo ya 15, iya 16, iya 34 n’iya 35 z’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda.

Me Murangwa yaburanye avuga ko iryo tegeko rigaragaza ko imisoro ku bibanza n’inyubako bifite ingingo zimwe zinyuranyije n’Itegeko Nshinga, by’umwihariko izo ngingo zivuga ko ingano y’ikibanza cyubakwaho inzu zirengeje izateganyijwe, ubutaka busigaye bwiyongeraho umusoro wa 50%.

Ati “Tubona atari byo kuko iri tegeko ryatowe mu 2018 ariko rishyirwa mu bikorwa mu 2019. Bivuze ngo umuntu wabonye ubutaka mu 2018, ntarebwa n’uyu musoro ahubwo rireba uwabubonye mu 2019. Mu ngingo ya 15 y’Itegeko Nshinga bavuga ko itegeko rirengera abantu kimwe.”

Murangwa yatanze urugero rw’uburyo nk’umubyeyi ufite umwana yahaye ubutaka mbere y’uko itegeko rijyaho nta musoro w’inyongera azajya acibwa, mu gihe umwana wahawe ubutaka nyuma azacibwa uwo musoro kandi nta kosa bagaragaza yakoze ngo awucibwe kuko kuba waravutse mbere cyangwa nyuma y’itegeko atari icyaha uhanirwa.

Urukiko rwanzuye ko iyi ngingo ya 19 iteshwa agaciro kuko inyuranyije n’Itegeko Nshinga mu ngingo ya 15 ivuga ko abaturage bose bareshya imbere y’amategeko.

Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, Prof Sam Rugege, wasomye uru rubanza yavuze ko iyi ngingo itaragaragaza ibyagendeweho ishyirwaho, kandi ko ishobora guteza ubusumbane n’ivangura mu bantu.

Murangwa yareze kandi asaba ko ingingo ya 16 na 17 ziteshwa agaciro. Zombi zivuga ku gusoresha inzu zo guturamo 1 %, inzu z’ubucuruzi zigasoreshwa 0.5 % mu gihe inganda zisora 0.1 %. Bagaragazaga ko ari ivangura, ngo ahubwo bagakwiriye gusoreshwa hashingiwe kubyo binjiza kuko yaba inzu yo guturamo n’uwubatse uruganda bose ari abacuruzi nta mpamvu yo korohereza bamwe.

Bavugaga ko gushyira hejuru umusoro w’inzu zo guturamo bizazamura ibiciro by’ubukode, ubuzima burusheho guhenda.

Urukiko rwanzuye ko iyo ngingo itanyuranyije n’Itegeko Nshinga kuko itavangura ahubwo ngo ishyira mu byiciro abasoreshwa igamije guteza imbere icyiciro cy’inganda ku nyungu rusange z’igihugu.

Icyakora, Urukiko rwasabye Leta kuri izi ngingo, kuzisubiramo zikiganwa ubushishozi harebwa ku musoro wa 1 % niba utari hejuru ukaba waremerera abaturage, kwita ku nzu zubatswe hafashwe inguzanyo zikaba zitararangiza kwishyura, inzu nk’abana bagiye bubakira ababyeyi babo, kuba umusoro ucibwa inzu hagenderwa ku gaciro kari ku isoko hatarebwe ubusaze bwayo n’ibindi.

Murangwa na bagenzi be kandi basaba ko ingingo ya 20 nayo ivanwaho. Iyo ivuga ko ikibanza cyose kidakoreshwa gicibwa umusoro w’inyongera w’ijana ku ijana.

Abatanze ikirego bavugaga ko uwo musoro ari umurengera ku buryo hari abaturage bamwe batazabasha kuwubona bikaba byaba intandaro yo guteza cyamunara ibibanza byabo cyangwa indi mitungo bafite, intego ya Leta yo guteza imbere imibereho myiza y’abaturage ntigerweho.

Banavugaga ko abenshi mu batubaka ibibanza ari ababa badafite ubushobozi bwo guhita babyubaka bityo ko byaba ari uguca intege gahunda ya Leta y’imiturire y’uko buri wese agira aho aba.

Urukiko rwavuze ko iyo ngingo nta kibazo ifite kuko uzacibwa uwo musoro azaba ari uwafashe ikibanza ntagikoreshe, bityo ko biri mu nshingano za Leta zo gucunga neza imikoreshereze y’ubutaka.

Rwavuze ko mu gihe umuntu agaragaje ko atabashije kwishyura uwo musoro, amategeko ateganya uko bigenda ngo awusonerwe.

Icyakora, urukiko rwavuze ko Leta ikwiriye kunoza imyandikire y’iyo ngingo hagashyirwamo igihe uwo musoro utangirira gucibwa umuntu, hagasobanurwa neza igihe bivugwa ko ikibanza kidakoreshwa n’impamvu zishobora gushingirwaho bamwe basonerwa umusoro.

Murangwa yabwiye IGIHE ko yashimishijwe n’imyanzuro y’urukiko, kuko ingingo imwe yavanyweho izindi zigatangwaho umurongo.

Ati “Turishimye, turashimira Urukiko rw’Ikirenga , ibi biragaragaza aho ubutabera bwacu bugeze. Niba umuturage abasha kuza agatakambira Urukiko rw’Ikirenga ku ngingo y’itegeko inyuranyije n’uburenganzira bwa muntu, urukiko rukabisuzuma ingingo rukazikuraho ni intambwe ikomeye. Ni intambwe Abanyarwanda bareberaho noneho akamaro ka rya Tegeko Nshinga batoye.”

Abajijwe niba imyanzuro Leta yasabwe kongera gusuzuma izubahirizwa, Murangwa yagize ati “Inzego eshatu zigize Leta ubucamanza, abashinga amategeko n’ubutegetsi nyubahirizategeko zirubahana zikanazuzanya. Ubusabe bw’Urukiko rw’Ikirenga ku zindi nzego ni ikintu gikomeye.”

Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, Prof Sam Rugege, yavuze ko imyanzuro y’urwo rubanza igomba gutangazwa mu igazeti ya Leta igatangira gushyirwa mu bikorwa.

- Kanda hano usome impamvu zagendeweho iri tegeko rishyirwaho

- Soma ingingo ku yindi y’iri tegeko ryakuruye impaka


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza