Minisitiri Uwizeyimana yagaragaje impamvu Habyarimana na Kayibanda bakomeje kunamba ku mategeko y’Abakoloni

Yanditswe na HABIMANA James
Kuya 20 Kamena 2019 saa 07:55
Yasuwe :
0 0

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutabera ushinzwe Itegeko Nshinga n’andi mategeko, Uwizeyimana Evode, yabwiye abagize Komisiyo ya Politike, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu mu Nteko Ishinga Amategeko ko kuba Grégoire Kayibanda na Habyarimana Juvenal baragenderaga ku mategeko y’Abakoloni, ari uko nabo ubwabo bakoreshwaga mu buryo bwa gikoloni.

Yavuze ko kuba uyu munsi u Rwanda rukigendera ku mategeko yashyizweho n’abakoloni biteye igisebo, abwira abadepite gukora uko bashoboye ngo aya mategeko avanweho vuba.

Yabigarutseho kuri uyu wa Gatatu tariki 19 Kamena ubwo yitabaga Komisiyo ya Politike, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu, mu gusuzuma umushinga w’itegeko rikuraho amategeko yose yagiyeho mbere y’itariki y’ubwigenge.

Aya mategeko agera ku 1000 ni ayagiyeho kuva mu 1885 kugeza tariki 1 Nyakanga 1962 ubwo u Rwanda rwahabwaga ubwigenge n’ u Bubiligi.

Mu nama y’Abaminisitiri yo ku wa 03 Mata 2019 yayobowe na Perezida Paul Kagame, yemeje Umushinga w’Itegeko rikuraho amategeko yose yashyizweho mbere y’itariki u Rwanda rwaboneyeho ubwigenge.

Aya mategeko nk’uko Minisiteri y’Ubutabera yabivuze, akurikizwa cyangwa ashobora gukurikizwa mu Rwanda mu gihe afatwa nk’ atakijyanye n’igihe.

U Rwanda rwakolonijwe n’ibihugu bibiri, habanza u Budage (1900-1916) nyuma y’aho iki gihugu giteje intambara ya mbere y’Isi cyamburwa bimwe mu bice cyari gikolonije, bituma kuva mu 1916-1962 u Rwanda rujya mu maboko y’Ababiligi.

Minisitiri Uwizemana Evode yabwiye abadepite ko biteye isoni kuba uyu munsi igihugu nk’u Rwanda kirimo kwishakamo ibisubizo kikigendera ku mategeko y’Abakoloni, mu gihe bo bayakoze bashyize imbere inyungu zabo.

Yavuze ko tariki 24 Nyakanga uwabaye Perezida w’u Rwanda Grégoire Kayibanda yagiye ku mugaragaro akavuga ko amategeko yose yashyizweho n’Ababiligi agomba gukurikizwa no mu Rwanda, ubu buhumyi ngo bukomeza no kuri Habyarimana wamusimbuye.

Yagize ati “Kayibanda na Habyarimana ubona ko bari barayobotse amategeko y’Abakoloni ariko hari impamvu, ikigaragara ni uko Kayibanda bamuhaye ubwigenge mu buryo bwa politike ariko ibindi barabigumana.”

“Impamvu ni uko iyo ukurikiranye usanga mu bayobozi no mu bajyanama be mu biro bye nka Perezida yari agifitemo abajyanama be b’Ababiligi, mu gisirikare naho hari harimo Ababiligi kandi bitanashingiye ku masezerano, no mu butegetsi bwa Habyarimana niko byakomeje kuko mu bajyanama be usangamo Abafaransa benshi.”

Yavuze ko ibi bisobanuye ko ubwigenge Kayibanda yabonye bwari ubwo mu mpapuro gusa.

Yakomeje agira ati “Bimwe mu biri muri ayo mategeko n’uyu munsi tugenderaho ni nk’aho bavuga ko Abirabura batagomba kugera ahari Ababiligi, muribuka hariya hubatse Serena Hotel hari agahoteli kitwaga Diplomate kari kanditseho ko Imbwa n’Abirabura batagombaga kuhagera kandi ayo mategeko aracyahari.”

Yabwiye abagize Komisiyo ko amategeko u Rwanda rufite uyu munsi, agomba kuba ari amategeko yashyizweho n’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda kuko ariyo izi ikibereye abanyarwanda.

Yavuze ko “Hari abantu bakomeza kumva ko ikintu kiba cyiza kubera ko cyakozwe n’abazungu, hari abantu najyaga mbwira ngo barazana umuntu ngo ni impuguke bakamuha ibifaranga byinshi kandi nta kintu aturusha ariko kubera ko ari umuzungu.”

Perezida wa Komisiyo ya Politiki, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu, Depite Rubagumya Furaha Emma, yavuze ko bagiye kwicara kugira ngo hasuzumwe icyakorwa, cyane ko icyo bagomba gukora ari ikibereye abanyarwanda.

Mu kiganiro aherutse kugirana na IGIHE, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe ubushakashatsi, isesengura n’ivugurura ry’amategeko muri Komisiyo y’Igihugu Ishinzwe ivugurura ry’Amategeko, Songa Gashabizi Alain, yavuze ko hari amategeko u Rwanda rufite yatakaje igihe.

Yavuze ko u Rwanda rukimara kubona ubwigenge muri Nyakanga 1962, Perezida w’u Rwanda yatanze itangazo ko amasezerano mpuzamahanga yose Ababiligi basinye mu gihe cy’ubukoloni agomba gukora no mu Rwanda.

Ati “Ni ukuvuga ko uyu munsi niba u Bubiligi bwarasinyanye amasezerano n’u Bufaransa ku kintu runaka, kubera rya tangazo Perezida wa mbere w’u Rwanda yakoze, bashobora kuzana ayo masezerano bakavuga bati u Rwanda rufite inshingano runaka mu Bufaransa no mu Bubiligi uhereye kuri iri tangazo Perezida yakoze.”

Mu bindi yavuze ko bitakijyanye n’igihe ni nk’amategeko yemejwe n’ubutegetsi mu gihe cy’ubukoloni, ko hari ahantu umwirabura adashobora kujya mu gihe hari umuzungu.

Ivanwaho ry’aya mategeko rizashyirwa mu bikorwa umunsi Itegeko rizaba ritowe, Perezida wa Repubulika akarisinyaho rigatangazwa mu igazeti ya leta.

Minisitiri Evode Uwizeyimana yasabye Abadepite gukora ibishoboka byose amategeko yashyizweho mu gihe cy'Abakoloni agakurwaho vuba

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza