Ibihano bishya ku busambanyi, kwanduza undi indwara n’ubushoreke

Yanditswe na Cyprien Niyomwungeri
Kuya 28 Nzeri 2018 saa 09:46
Yasuwe :
0 0

Itegeko rishya riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange mu Rwanda, ryakoze impinduka mu bihano byahabwaga uwasambanyije umwana, rivugurura uburyo bwo kwemererwa gukuramo inda, impinduka ku bihano ku cyaha cy’ubusambanyi n’ibindi.

Iri tegeko Nº68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, ryasohotse mu igazeti ya leta yo kuri uyu wa Kane tariki 27 Nzeri, ryakoze amavugurura menshi, aho bimwe mu byaha byakuwemo ibindi byongerwamo, bimwe byongererwa ibihano byose bigamije gukora amategeko abereye abanyarwanda kandi agendana n’aho Isi igeze.

Gusambanya umwana

Zimwe mu mpinduka zakozwe ni nko ku cyaha cyo gusambanya umwana giteganywa n’ingingo ya 133, aho ivuga ko ugihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka 20 ariko kitarenze imyaka 25.

Iyo gusambanya umwana byakorewe ku mwana uri munsi y’imyaka 14, igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha

Iyo gusambanya umwana ufite cyangwa urengeje imyaka 14 byamuteye indwara idakira cyangwa ubumuga, igihano kiba igifungo cya burundu.

Iyo kandi byakurikiwe no kubana nk’umugabo n’umugore, igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha.

Iyo icyaha cyo gusambanya umwana cyakozwe hagati y’abana bafite nibura imyaka 14 nta kiboko cyangwa ibikangisho byakoreshejwe, nta gihano gitangwa.

Icyakora, iyo umwana ufite imyaka 14 ariko utarageza ku myaka 18 asambanyije umwana uri munsi y’imyaka 14, ahanwa hakurikijwe ibiteganywa mu ngingo ya 54 y’iri tegeko.

Ni ukuvuga igifungo cy’imyaka itari munsi ya 10 ariko itarenga 15 iyo yari guhanishwa igifungo cya burundu; cyangwa igihano kidashobora kurenga kimwe cya kabiri cy’igihano yagombaga guhanishwa, iyo yari guhanishwa igifungo kimara igihe kizwi cyangwa igihano cy’ihazabu.

Ubusanzwe umuntu wese usambanyije umwana, ahanishwa igifungo cya burundu cy’umwihariko. Umwana wavugwaga hano ni utaruzuza imyaka 18 y’amavuko.

Kwanduza undi indwara

Ingingo ya 117 y’iri tegeko ivuga ku cyaha cyo kwanduza undi indwara, ubusanzwe kitateganywaga n’amategeko.

Ivuga ko umuntu wese abishaka wanduza undi indwara ishobora gutera ubumuga aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri ariko kitarenze imyaka itatu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya 300.000 Frw, ariko atarenze 500.000 Frw.

Iyo indwara yandujwe ari indwara idakira, igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka 20 ariko kitarenze imyaka 25 n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze 500.000 Frw, ariko atarenze miliyoni imwe.

Ubusambanyi

Ingingo ya 136 yerekeye ubusambanyi, uko buhanwa n’uko bukurikiranwa, ivuga ko umuntu wese washyingiwe ukorana imibonano mpuzabitsina n’uwo batashyingiranywe, aba akoze icyaha.

Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi atandatu ariko kitarenze umwaka umwe. Gukurikirana icyaha cy’ubusambanyi ntibishobora kuba hatareze uwahemukiwe mu bashyingiranywe ku buryo bwemewe n’amategeko.

Muri icyo gihe, hakurikiranwa uwarezwe n’uwakoranye icyaha na we. Uwahemukiwe ashobora gusaba guhagarika ikurikirana ry’urubanza, aho rwaba rugeze hose, iyo yisubiyeho akareka ikirego cye.

Icyakora, iyo dosiye yarangije kuregerwa urukiko cyangwa gufatwaho icyemezo, kwisubiraho ntibihita bihagarika isuzumwa ry’urubanza cyangwa irangiza ryarwo.

Umucamanza arabisuzuma akaba yabyemera cyangwa akabyanga akanasobanura impamvu. Iyo umucamanza yemeye ukwisubiraho k’uwahemukiwe, kureka urubanza cyangwa irangiza ryarwo bigira ingaruka no kuwakoranye icyaha n’uregwa.

Komisiyo yo kuvugurura amategeko yigeze gusobanura icyaha cyo gusambana kw’abashakanye (gucana inyuma), byakuwe mu gitabo cy’amategeko ahana kuko isezerano ryo gushyingirwa ari kimwe n’andi masezerano.

Yavuze ko bidakwiye kuba icyaha, ahubwo bigomba gufatwa nko kutubahiriza isezerano.

Ubushoreke

Ubushoreke ni ikindi cyaha kizajya gihanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe ariko kitarenze itatu. Kibaho iyo umuntu abana nk’umugabo n’umugore n’uwo batashyingiranywe umwe muri bo cyangwa bombi bafite uwo bashyingiranywe.

Umuntu uta urugo mu gihe kirenze amezi abiri nta mpamvu zikomeye kandi akihunza ibyo ategetswe, urukiko nirubimuhamya azajya ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi atatu ariko kitarenze atandatu.

Gukurikirana icyaha cy’ubushoreke n’icyo guta urugo ntibishobora kuba hatareze uwahemukiwe mu bashyingiranywe.

Uwahemukiwe ashobora gusaba guhagarika ikurikirana ry’urubanza, aho rwaba rugeze hose, iyo yisubiyeho akareka ikirego cye.

Icyakora, iyo dosiye yarangije kuregerwa urukiko cyangwa gufatwaho icyemezo, kwisubiraho ntibihita bihagarika isuzumwa ry’urubanza cyangwa irangiza ryarwo. Umucamanza arabisuzuma akaba yabyemera cyangwa akabyanga akanasobanura impamvu.

Kubuza ubwisanzure mu kuboneza urubyaro ni ikindi cyaha kizajya gihanishwa igifungo kitari munsi y’amezi abiri ariko kitarenze atandatu.

Muri uku kuvugurura, hari ibyaha n’ibihano byakuwe mu gitabo cy’amategeko ahana ibyaha bishyirwa mu mategeko yihariye ari nayo mpamvu ingingo zigize icyo gitabo zagabanyutse.

Hari nk’ibyashyizwe mu itegeko ryerekeye uburenganzira bw’umwana n’uburyo bwo kumurinda, ibyashyizwe mu itegeko ryo kurinda no kubungabunga ibidukikije n’Itegeko ryerekeye intwaro.

Hari kandi itegeko rigenga icukurwa ry’amabuye y’agaciro, irijyanye n’ikoreshwa ry’ingingo za muntu mu bikorwa by’uburezi n’ubushakashatsi , itegeko rigenga amatora n’andi.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza