Imihigo yinjiranye muri Guverinoma, isomo rikomeye amaze kwiga mu buzima n’ibindi: Ikiganiro cyihariye na Bamporiki

Yanditswe na Rabbi Malo Umucunguzi
Kuya 18 Ugushyingo 2019 saa 01:02
Yasuwe :
0 0

Ni umwe mu bagize Guverinoma bashya ariko izina rye si rishya mu mitwe ya benshi kuko mu gihe gito gishize amaze kunyura mu nshingano zinyuranye kandi zikomeye, kuko uyu mugabo nyuma y’imyaka ine ari umudepite, mu 2017 yagizwe Perezida w’Itorero ry’Igihugu, umwanya yavuyeho muri uku kwezi akagirwa Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Urubyiruko n’Umuco.

Ku myaka 36 ntabwo byoroshye ko umuntu uwo ari we wese aba agize ubunararibonye nk’ubwa Bamporiki, gusa inshingano ze yagiye azitwaramo neza, abenshi bakamutega amatwi kubera Ikinyarwanda akunda gukoresha kirimo amagambo atazwi na benshi ndetse akagira imivugire yihariye ituma abamutega amatwi batarambirwa.

IGIHE yaganiriye na Bamporiki ku ngingo zitandukanye uhereye ku murimo w’ubuhanzi kuko yamamaye nka Tadeyo mu Urunana ndetse afite imivugo n’amafilime anyuranye azwimo, kugeza no ku nshingano nshya zimutegereje muri Guverinoma nk’Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Urubyiruko n’umuco, umwanya mushya wahanzwe muri iyi minisiteri, akaba ari nawe wa mbere ugiye gukora izo nshingano.

IGIHE: Mu minsi ishize wagizwe Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Urubyiruko n’Umuco nyuma y’igihe uyobora Itorero. Wabyakiriye ute?

Bamporiki: Byarantunguye ku buryo gusobanura uko nabyakiriye, ntabwo byoroshye. Kugirirwa icyizere n’Umukuru w’Igihugu ubwabyo biraremereye, igihe cyose babikubwirira biba bifite uburemere bukomeye. Icyizere cy’Umukuru w’Igihugu ku muntu gifite agaciro utabonera igiciro.

Buriya urabona ko nabaye umudepite, abadepite ni imyanya nayo ikomeye ariko bo baritegura. Umuntu afata icyemezo akava mu nzu ye akajya kwiyamamaza ku rwego rw’akagali bakamutora.

Icyizere umuntu agirirwa n’umukuru w’igihugu kiza igihe yabitekerereje, birumvikana kinagenda igihe yabitekerereje bitewe n’uko abona inshingano ziri gukorwa cyangwa icyo yari agutegerejemo uko uri kugikora, ariko byose biratungurana. Ibyo dusabwa ni uko igihe utumwe ukataza ukajya mu butumwa aho gutinda ubaza.

IGIHE: Itorero usize rihagaze rite?

Bamporiki: Nkigera mu itorero rero nagiye inama na bagenzi banjye ko tubona bimaze kugera ahantu heza, kuvuga amahame y’intore, kuvuga intekerezo z’intore, twemeranya ko twashyira imbaraga noneho mu bikorwa, mu rugerero, urugerero ruciye ingando, tubyumvikanaho gutyo dutangira kujya muri icyo cyiciro.

Nasanze urugerero ruciye ingando rumaze umwaka umwe baratoje abantu 416, iyo nayo ni intambwe nasanze abo nasanze baragezeho kandi ntekereza ko bazanakomeza. Mu Itorero nta muntu wavuga ngo iki ninjye wagikoze kuko inama nkuru y’abakomiseri ihana ibitekerezo, twakoraga nk’abacurabwenge.

Byari bikiri ahantu rero utavuga ngo wabona icyo wirata kuko itorero abakoroni barariciye cyera cyane, nta muntu n’umwe twari kumwe mu itorero wari uriho icyo gihe ngo avuge ngo arabikora uko babikoraga, usibye kujya gushaka abakuru nabo batari benshi no kureba ibitabo twagize umugisha wo kwandikirwa n’abanyabwenge b’u Rwanda rugikubita, nabyo bitari byinshi.

IGIHE: Hari intambwe mubona Itorero rikeneye gutera?

Bamporiki: Ngira ngo twari tumaze igihe twubaka itorero ry’umudugudu no kubaka itorero mu muryango, ku buryo ababyeyi baba abatoza b’abana, icyo umubyeyi akoze akamenya ko ari gutoza abana kuko umwana ntabwo yigira muri vuga numve, yigira muri kora ndebe. Rero tuzabikomeza kuko inshingano mpawe nta nubwo ziri kure cyane y’itorero, ntekereza ko dufite inshingano nka minisiteri ngiyemo, nk’itorero ry’igihugu gukomeza kubaka itorero ry’umuryango.

Kuko nitugira umuryango muzima, tuzagira abasirikare bazima, tuzagira abaganga bazima, tuzagira abanyeshuri n’abarimu bazima, tuzagira abagore n’abagabo bazima n’abayobozi bazima kuko buri muco w’abantu buriya uba nk’ifumbire igaragaza ngo izeramo iki, abayobozi beza dufite buriya ntabwo bari kure y’umuco ababyebyi babo babarereyemo.

Abantu bahemukiye igihugu twagize ntabwo biri kure y’uburere batabonye cyangwa babonye batari bakwiriye kubona "bubi". Ntabwo twari twagera aho dushaka kuko ntituragera aho umuntu mu muryango yumva atewe ishema no kuba umutoza wo mu muryango, umwana yumve ko ari intore, umwarimu abanze yumve ko ari umutoza mbere yo kuba umwarimu.

IGIHE: Iyo witegereje umuco nyarwanda ubona uhagaze ute?

Bamporiki: Umuco wacu uri heza, kuko ubundi umuco abantu bakwiriye kumva ko ari ibintu bitatu: ni umurage, ni ibihahano n’ibihangano. Iyo ubiteranyije bibyara umuco.

Rero niwumva umuntu akubwira ko umuco ufite ibibazo, muganiriye cyane wakumva ariwe ufite ikibazo kuko wenda we yumvira umuco mu murage gusa, mu bihahano gusa cyangwa mu bihangano gusa. Umuco nyir’izina ni uburyo dufata bya bintu bitatu tukabihuza bikaba umuco.

Ku banyarwanda rero ubu ikintu kinini cyane gishobora ko runaka afite umuco ni uburyo indangagaciro twahisemo ko ari iz’abanyarwanda tuzigira ubuzima aho kuzishyira mu magambo n’igipindi. Naho ibijyanye n’ibyo twambara n’ibyo tunywa, n’uko turya, uko tubyina n’uko turirimba, ni ibyambitse umuco.

IGIHE: Mu mpinduka perezida yakoze harimo guhuza ibijyanye n’umuco na minisiteri y’urubyiruko. Twavuga ko ari amahirwe ku rubyiruko?

Bamporiki: Ni ukorohereza urubyiruko kuko ubundi urubyiruko ni inkingi ya mwamba mu kubaka iki gihugu cyacu. Ariko inkingi ya mwamba idashingiye kuri za ndangagaciro z’abanyarwanda no mu muco, bishobora kugeraho umusaruro utaba mwinshi.

Umutoza w’ikirenga rero amaze igihe kinini atwereka ko hari ikibazo mu ndangagaciro zacu, mu rurimi rwacu kandi nibyo, mu muco wacu, iyo ushaka impinduka rero uzikorera mu rubyiruko kuko nirwo ruzahatinda ruhabyarire abana.

Umuntu ufite imyka 80 afite umumaro we ariko ufite imyaka 20 hari ibyo azashyira mu bikorwa imyaka myinshi kurusha wawundi ufite imyaka 80. Kuba rero umuco uhujwe n’urubyiruko ni ukuvuga ngo reka imbaraga zegerane, ibyo dushaka byose bijye hamwe twe kugira icyo tujya gushaka ahandi kandi na rwa rubyiruko rukanguke rwumve ko u Rwanda rwahisemo gukora ibishingiye ku muco warwo kandi urubyiruko rushyizwe imbere.

IGIHE: Ni iyihe mirongo migari mushyize imbere mu nshingano nshya?

Bamporiki: Icyo numva umuntu wese abwiwe gukorana n’urubyiruko, ni ukureba imbaraga zitari mu ngamba. Kuva umutoza w’ikirenga akimara kungirira icyizere muri iryo joro nahise mbona imbaraga nyinshi zitari mu ngamba, noneho nsanga gukerera u Rwanda mu bwitange bishoboka ariko bigatunga uwitanga.

Hari imbaraga nyinshi abantu bashobora kwigaho neza zaba iziri i Iwawa, iziri mu muhanda kandi ugasanga hari ibikorwa izo mbaraga zishobora gukora. Ariko turamutse twumva ko kwitangira u Rwanda ukazagira aho ushyira muri ’nari umugabo yawe’ ko witangiye u Rwanda mu gihe cy’umwaka, ntekereza ko harimo imbaraga nyinshi cyane kandi nanone buhoro buhoro imbaraga z’uwitanga zishobora gutunga uwitanga niko mbitekereza.

Ikindi iki gihugu gifite amateka akwiye gukinwamo amakinamico na filimi. Buriya kugira umujyi mwiza nka Kigali abantu badafite ahantu bashobora kujya kureba amakinamiko cyangwa aho kwidagadurira bijyanye n’umuco wabo... Bishobora kuzadufata igihe kirerekire ariko nanone kugaragaza ko dufite ubushake bwo kugemura izo mbogamizi, ntekereza ko ari ikintu cy’ingenzi kugira ngo twe gusigara inyuma.

IGIHE: Uzahuza ute inshingano nshya n’ubuhanzi umaze kumenyekanamo?

Bamporiki: Aho gutekereza ko nzajya kuvuganira ibihangano byanjye ni umwanya mwiza wo kuvuganira ibihangano by’abakeneye ubuvugizi. Ni igihe cyiza cyo gutanga inama ku bahanzi, ni igihe cyiza cyo gukora ubuvugizi bubyara umusaruro ariko iyo uri umwanditsi uba ushobora no kwandika, ibyo wanditse ukabiha abafite umwanya wo kubibyaza umusaruro.

Njya mu Nteko abantu bambwiraga ko ari byiza kureka gukira Urunana, nkumva kudakina Urunana biranyambura kuba njyewe. Narabikomeje kugeza n’uyu munsi, nzanabikomeza kuko umwanya bintwara ntabwo ari munini cyane, kandi birongera bikangira njye kandi numva nkwiye gukora inshingano umutoza w’ikirenga yanyoherejemo ndi njyewe yatumye.

IGIHE: Ururimi ruyunguruye n’amateka yo hambere ukunda kwifashisha ubikura he?

Bamporiki: Nta nakimwe cyanjye, buriya Ikinyarwanda ni umutungo wa twese, ntawavuga ngo amateka ni aya se cyangwa aya sekuru. Njye ntekereza ko nkunda kuganira n’abakuru, ntabwo natambuka ku mukecuru ntamuvugishije, kuko umukecuru w’imyaka 80 iyo muvuganye umunota umwe ahita aguha umushinga wazandika, umusaza ni uko.

N’ibitabo bitera bamwe ubute urabisoma ugasanga birimo intekerezo z’abanyarwanda. Nibyo rero ushobora kugera imbere y’abantu mwaganira bakumva umeze nk’aho uri kuzana ibishya ariko icyo wabarushije ari ugushirika ubute ukabishakisha aho biri.

Urumva nakinnye ikinamico, iyo ugeze imbere y’abantu uko utanga ubutumwa bishobora kuba binahura n’impano ufite yo kuba imbere y’abantu.

IGIHE: Nk’umuhanzi wigeze utekereza ko umunsi umwe ushobora kuzisanga muri guverinoma?

Bamporiki: Ibyo rero usibye no gutekereza kuba muri guverinoma, no kuba muri Kigali byari inzozi. Urumva kuba i Kigali ni ukuva i Cyangugu ukaharara rimwe ugasubirayo. Ariko njye nari ngiye kuviramo ku Kibuye nza i Kigali bwa mbere, ngeze ku Kibuye nabonaga bihagije, nari nzi ko ari i Kigali kandi umujyi wa Kibuye wari muto.

Nta kintu nari guheraho no gutekereza ko nayobora Akagali kuko kuyobora bishingira ku kwiyobora. Hari igihe rero njye namaze mbona no kwiyobora bigiye kunanira. Njyewe ubundi numvaga mfite umuhigo umwe wo kuvuga ngo icyampa uko nasanze kwa data, kwa Mwitende hameze, nkazasiga hari icyo mpahinduye.

Nibyo nabwiraga bashiki banjye na Mama, nkababwira nti “ntabwo ubu buzima twabubyariramo abana ngo ni uko kubyara ari ukubyara.”

IGIHE: Ni irihe somo rikomeye wize bijyanye n’ubuzima umaze kunyuramo?

Bamporiki: Njyewe ubuzima bwanjye nkunda kubuganiriza cyane cyane abakiri bato kuko mbishyira mu mvugo yoroshye yo kuvuga ko nimba ukuntu nari umuntu utari ufite icyizere nshobora kugirirwa icyizere, hari igihe nabayeho ntifitiye icyizere, bivuze ko umuntu wese adacitse intege nta kintu atageraho, wenda atakirwaniye ahubwo akagiharanira kuko hari igihe nabyo tubyitiranya.

Urugendo rwa muntu ni rurerure ariko kudatsindwa n’ikigeragezo cy’uyu munsi bitanga imbaraga, bikaba igishoro cy’ibizaza. Hari ibintu byinshi nagiye nanirwa ariko hari ibyashoboraga kunaniza ku buryo nta muntu uyu munsi wari kuba anzi.

Ni ukuvuga ngo urugendo rwarimo ibizazane byinshi by’imibereho, ariko sinemere guheranwa nabyo. Iyo waburaye karindwi ukabona ifunguro ku wa munani, usibye kubyibuka gusa ko wigeze kuburara ariko kuburara ntibigena ubuzima bwawe bwo mugihe cyo kubona uko ubayeho.

Iyo wagenze n’amaguru ibilometero birebire wagereranya no kujya i Cyangugu ukagaruka ubuzima bwawe bwo kubona wirukanka, iyo ugeze igihe cyo gutunga imodoka iyo ugiye kuyatsa ntikwibutsa ko wigeze kugenda n’maguru.

IGIHE: Ni murage ki wifuza gusiga nyuma y’ubuzima bwawe kuri iyi si?

Bamporiki: Tutagihari abantu bazajya batuvuga kurusha uko batuvuga duhari. Icyo gitaramo rero umuntu azavugwamo adahari wenda ngo unisobanure cyangwa usabe imbabazi, numva icyo abantu bazavuga ari icyazabafasha muri icyo gihe.

Kuvuga ngo ’higeze kubaho umuntu witwa Bamporiki, abona ko nituba turiho tutazamenya amateka arayandika kugira ngo bizadufashe, kandi wenda mu makosa yakoze yabaye make ugereranyije nibyo yagerageje gutunganya’, nibyo bintu ndwana nabyo. Nitekereza nk’umuntu uzatuma abana bazaba bahari, nkwiye kuzaba ndi isomo batiriwe bajya mu gitabo.

Numva nirinda kuzagira paji mu gitabo cy’ubuzima bwanjye umuntu yazageraho akumva yayica kuko ntakiri kumufasha. Icyampa sinzagire igihe na kimwe ntatira igihango, kutazagira igihe na kimwe umusanzu natanze mera nk’utaruzi icyo nakoraga noneho nkamera nk’ugiye gusenya ibyo nubakaga, nanjye ndi mu bubaka, nicyo nifuza kandi numva Imana y’i Rwanda izamfasha kuko ihorana natwe.

IGIHE: Kubera iki iyo uvuze Imana ukunda kongeraho y’i Rwanda?

Bamporiki: Ubukoloni bwaraduhemukiye tumera nk’abantu bazaniwe Imana itari ihari kandi Imana ntushobora kuyizana mu bantu yaremye kuko ntiyabarema idahari. Imana y’i Rwanda n’Imana ya Israel n’Imana ya Amerika ni imwe. Uko bavuga iyabo n’uko tuvuga iyacu buriya igitandukana ni indimi n’uko tuyitekereza, ariko yo ntihinduka.

Imana y’i Rwanda mvuga ni Imana y’Abanyarwanda, ni Imana y’abakurambere bacu, ni Imana y’abariho uyu munsi n’abazaza, ibyo ntanuwabipfa n’undi. Umuntu ashobora kunezezwa no kuvuga Imana ya Israel ariko mba numva ari uguhemuka kuko Imana ya Israel, Abayisiraheli barahagije kuvuga Imana yabo, hanyuma Imana y’i Rwanda tukavuga ko ari Imana y’i Rwanda, ni nabwo tubona ko hari ibyo yadukoreye hari n’ibyo yadukorera.

Ariko iyo ukomeje kuyifata nk’iy’abandi hari n’igihe wumva ihugiyeyo, ukumva ko ibanza gukora iby’Abisiraheli ikabona kuza mu Rwanda, ibyo rero ni ukuyipfobya.

IGIHE: Wigeze umenya imvano y’izina Bamporiki?

Bamporiki: Papa ambyara yari yaratangiye umwuga wo gucukura amabuye y’agaciro, za zahabu, colombeti, babaga bacukura mu migezi y’iwacu. Noneho abazungu baguraga ibyo bitaga imyambi baza kumushima ko afite ubuhanga bwo kumenya iyo zahabu abandi byarababaniye.

Noneho aho kubimukundira, papa yapfuye ari muto, yashatse afite imyaka 18 apfa afite 31, urumva imyaka mfite ntabwo yayigize, ari nabyo byajemo iherezo rye ritari ryiza kuko bamuhaye acide iramwica, yavukiye ahantu mu bakene agira ubuhanga bwo kumenya ibya zahabu noneho barabimwangira.

Noneho mushiki wanjye w’imfura yitwaga Nyirangirinshuti, yamubyaye afite inshuti, umukurikira yitwa Uzamushaka, njye nza ndi uwa gatatu anyita Bamporiki kuko yambyaye abantu bari kumwangira icyo ashoboye bo badashoboye. Yari afite abantu batamukundira ibyo ashoboye badashoboye, twaraganiriye na Sogokuru arambwira ati ’nicyo cyatumye so akwita gutyo.’

IGIHE: Mu gihe cyo kuruhuka ni iki ukunda gukora?

Bamporiki: Mu bintu binduhura ni ukujya kuri chantier (ahantu barimo kubaka), yaba ari iyanjye, ariko njye nshobora gusura aho bari kubaka inzu na nyirayo adahari. Icya kabiri kinduhura ni ukumva inanga yaba umuntu ari kuyicuranga ako kanya cyangwa kumva izo bacuranze kera ziri mu bubiko. Nagira umugisha nkabona nk’umuntu mukuru njya kuganiriza.

IGIHE: Hari abahanzi bagezweho ukunda?

Bamporiki: Abahanzi bacu ubundi bameze neza kuko ubona ko buri wese mu njyana ye ashaka ikintu cyamuzamura, cyazamura igihugu, cyamutunga. Ariko kubijyanye nanjye nk’umuntu indirimbo zinkora ku mutuma n’indirimbo zo mu rusengero. Buriya ngira abantu benshi baririmba indirimbo z’Imana.

IGIHE: Ni ayahe makipe ufana?

Bamporiki: Mu Rwanda mfana APR FC kubera ko natangiye kumva umupira APR ariyo ikomeye cyane cyane Gatete Jimmy cyane ko yabaye n’inshuti yanjye. Na Manchester United, kuko nabonaga Rooney nkabona usibye uruhu ubundi akina nk’umuntu wa za Nyamagabe, ukabona afite ingufu z’abanyarwanda banyoye amata.

Ibya volleyball na Baketball mbireba nk’abandi bose ariko umupira w’amaguru wo narawukinnye niga mu mashuri y’isumbuye i Kibogora, ndi umuzamu utari mubi mu gihe cyanjye.

Umupira w’amaguru rero ni umukino uko nkurebye haba kuri stade cyangwa kuri televiziyo, mbona isomo rishya ku bintu bijyanye n’ubumwe. Buriya iyo tuvuga ubumwe bw’abanyarwanda, iyo ndi kureba umukino buri munsi mbona ikosa rikozwe ubumwe ntibutange umusaruro kuko bubuze.

Iyo igitego kigiyemo utabonye igitego gusa ukareba inzira, ubona ko abantu bashyize hamwe byatanga umusaruro. Nkunda umupira sinabona uko mbivuga.

Bamporiki Edouard ahamya ko hari intego nyinshi ashyize imbere nk'Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y'Urubyiruko n'Umuco
Bamporiki yakoze byinshi mu guteza imbere Itorero ry'Igihugu mu gihe cy'imyaka hafi itatu
Bamporiki yabanje kuba umudepite mu gihe cy'imyaka ine

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza